Việc Greg Abel chính thức đảm nhận vị trí Giám đốc điều hành tại Berkshire Hathaway vào đầu tháng này đã khép lại một kỷ nguyên chờ đợi dài đằng đẵng của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, sự kiện này cũng gợi nhắc giới tài chính về một nhân vật từng được coi là "người kế vị không thể thay thế" của Warren Buffett trước khi một bê bối cá nhân quét sạch mọi thành quả: David Sokol.
Câu chuyện của Sokol không chỉ là bài học về đạo đức kinh doanh mà còn là lời cảnh báo sắc sảo về văn hóa quản trị tại một trong những tập đoàn lớn nhất thế giới.
Sự sủng ái tuyệt đối của Warren Buffett
Ông David Sokol, 69 tuổi, từng là ngôi sao sáng nhất trong hệ sinh thái của Berkshire Hathaway. Sinh ra trong một gia đình bình dân tại Omaha, Sokol đã vươn lên bằng một tinh thần làm việc thép và sự quyết liệt hiếm có. Trước khi gia nhập đế chế của Buffett, ông đã biến CalEnergy thành một gã khổng lồ trong ngành tiện ích thông qua hàng loạt thương vụ thâu tóm đầy táo bạo.
Sự sắc sảo của Sokol lớn đến mức Warren Buffett từng không tiếc lời ca ngợi trên tạp chí Fortune rằng: "Anh ấy làm được nhiều việc trong một ngày hơn là tôi làm trong một tuần, và tôi không hề nói đùa".
Thậm chí huyền thoại đầu tư này còn khẳng định nếu ông chỉ được chọn hai "lựa chọn ưu tiên" (draft picks) từ giới kinh doanh Mỹ, Sokol sẽ là một trong số đó.
Sokol không chỉ giỏi vận hành mà còn thể hiện nhãn quan đầu tư xuất sắc. Chính ông là người đã dẫn dắt thương vụ đầu tư 230 triệu USD vào BYD, hãng xe điện Trung Quốc sau này đã vượt mặt cả Tesla.
Sự tin tưởng của Buffett dành cho Sokol lớn tới mức ông giao cho nhân vật này trọng trách xoay chuyển những mảng kinh doanh khó khăn nhất, từ NetJets cho đến các công ty bất động sản và vật liệu xây dựng.
Khác với vẻ ngoài điềm tĩnh thường thấy của các lãnh đạo Berkshire, Sokol là một người hâm mộ cuồng nhiệt cuốn tiểu thuyết "Atlas Shrugged" của Ayn Rand, tác phẩm đề cao chủ nghĩa tư bản cá nhân và sự tự tôn.
Trong cuốn sách quản trị tự xuất bản mang tên "Pleased But Not Satisfied", Sokol thẳng thắn thừa nhận việc duy trì một cuốn sổ tay xếp hạng nhân viên theo thứ tự... người sẽ bị sa thải đầu tiên nếu tình hình bắt buộc.
Phong cách làm việc của ông được mô tả là khắc nghiệt. Một giai thoại kể lại rằng Sokol từng nổi trận lôi đình khi đội ngũ của mình muốn nghỉ lễ Yom Kippur trong lúc đang thực hiện một thương vụ thâu tóm.
Sự quyết liệt này giúp ông có biệt danh "Vị thần trẻ tuổi" (The Great Young God), vừa để ám chỉ trí tuệ, vừa để nói về cái tôi khổng lồ của ông.
Chính sự hào phóng của Sokol khi đề nghị Buffett chia đều khoản thưởng 75 triệu USD cho mình và Greg Abel thay vì nhận phần hơn, đã gây ấn tượng mạnh với "Huyền thoại xứ Omaha". Tại thời điểm đó, trong mắt Buffett và hội đồng quản trị, Sokol chính là hiện thân hoàn hảo cho thế hệ lãnh đạo kế cận.
Cú ngã ngựa 3 triệu USD
Mọi hy vọng về một cuộc chuyển giao quyền lực hoàn hảo đã tan vỡ vào tháng 3/2011. Trong thương vụ Berkshire thâu tóm công ty hóa chất Lubrizol trị giá 9 tỷ USD, sự thật được phơi bày: Sokol đã mua khoảng 10 triệu USD cổ phiếu Lubrizol chỉ hai tháng trước đó, ngay trước khi ông đề xuất thương vụ này với Buffett.
Khoản lợi nhuận 3 triệu USD từ giao dịch này đã khiến sự nghiệp lẫy lừng của ông sụp đổ trong chớp mắt. Dù Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) sau đó không đưa ra hành động pháp lý nào, nhưng báo cáo từ ủy ban kiểm toán của Berkshire đã kết luận hành vi của Sokol vi phạm "các tiêu chuẩn đạo đức kinh doanh cao nhất".
Warren Buffett, người luôn coi trọng danh tiếng hơn tiền bạc, đã bày tỏ sự bàng hoàng trong cuộc họp đại hội đồng cổ đông năm đó. Ông chỉ ra rằng với mức thu nhập khoảng 24 triệu USD vào năm đó, Sokol thực sự không cần đến khoản tiền thêm từ việc giao dịch cổ phiếu kia. Đó là một hành động "không thể giải thích nổi" từ một người vốn có sự liêm chính và tài năng xuất chúng.
David Sokol rời đi trong sự cay đắng và gần như cắt đứt liên lạc với Berkshire từ đó. Ông hiện đang điều hành quỹ đầu tư cá nhân Teton Capital với khối tài sản hàng trăm triệu USD, nhưng cái tên Sokol mãi mãi gắn liền với một trong những vết đen lớn nhất trong lịch sử quản trị của Buffett.
Sự trỗi dậy và sụp đổ của Sokol là lời nhắc nhở đối với Greg Abel khi ông chính thức cầm lái Berkshire Hathaway. Tại Berkshire, năng lực chuyên môn chỉ là điều kiện cần; sự tuân thủ tuyệt đối các chuẩn mực đạo đức của Buffett mới là điều kiện đủ để tồn tại dưới cái bóng của một huyền thoại.
Như nhà đầu tư Darren Pollock của Cheviot Value Management nhận định: "Sokol từng là một người đàn ông tài năng và chính trực, sẵn sàng thay thế Buffett. Nhưng một hành động sai lầm không đặc trưng và định mệnh đã cản trở tất cả".
Giờ đây, khi Greg Abel đối mặt với những câu hỏi về việc liệu ông có đủ tầm vóc để bước ra khỏi cái bóng của Buffett hay không, bài học từ David Sokol vẫn còn đó như một lời cảnh báo về sự cám dỗ và cái giá của lòng tham trong giới tài chính thượng tầng.
*Nguồn: WSJ, Fortune
