Wall Street Journal cho biết, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết kế hoạch hướng tới việc thành lập một lực lượng quốc tế mang tính “phòng thủ”, không bao gồm các bên đang trực tiếp tham chiến như Mỹ, Israel hay Iran.
Theo các nhà ngoại giao châu Âu, lực lượng này cũng sẽ không đặt dưới sự chỉ huy của Washington. Đây là một điểm khác biệt rõ rệt so với các chiến dịch quân sự trước đây do Mỹ dẫn dắt.
Mục tiêu trước mắt của châu Âu không phải là can thiệp vào cuộc chiến, mà là tạo dựng lại niềm tin cho các công ty vận tải biển, giúp họ quay trở lại tuyến Hormuz sau khi xung đột chấm dứt - điều mà các quan chức thừa nhận có thể còn mất nhiều thời gian.
Một trong những yếu tố then chốt có thể nâng tầm kế hoạch này là sự tham gia của Đức. Trước đây, Berlin tỏ ra rất dè dặt với các hoạt động quân sự ở nước ngoài do những ràng buộc chính trị và pháp lý sau Thế chiến II. Tuy nhiên, theo một quan chức cấp cao Đức, nước này đang cân nhắc công bố cam kết tham gia trong thời gian rất gần.
Nếu điều này thành hiện thực, quy mô và năng lực của chiến dịch sẽ tăng lên đáng kể, bởi Đức sở hữu nguồn lực tài chính mạnh cùng nhiều phương tiện quân sự chuyên dụng, đặc biệt trong lĩnh vực rà phá thủy lôi.
Dự kiến, vào cuối tuần, Tổng thống Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer sẽ chủ trì một hội nghị trực tuyến với khoảng hơn 10 quốc gia để bàn cách kiểm soát eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc.
Trong khi lãnh đạo Anh tham dự trực tiếp tại Paris, phần lớn các nước khác sẽ kết nối từ xa. Mỹ được xác nhận sẽ không tham gia, còn Trung Quốc và Ấn Độ đã nhận lời mời nhưng chưa rõ có góp mặt hay không.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot nhấn mạnh, bất kỳ sứ mệnh nào cũng chỉ có thể triển khai khi “tình hình đã ổn định và xung đột chấm dứt”. Đồng thời, liên minh quốc tế này sẽ phải phối hợp với các quốc gia ven eo biển, bao gồm cả Iran và Oman - một dấu hiệu cho thấy chiến dịch khó có thể diễn ra nếu không có sự chấp thuận ngầm từ Tehran.
Dẫu vậy, nội bộ châu Âu vẫn tồn tại những khác biệt. Pháp cho rằng sự hiện diện của Mỹ sẽ khiến Iran khó chấp nhận hơn, trong khi phía Anh lo ngại việc “gạt” Washington ra ngoài có thể làm suy giảm quy mô chiến dịch và gây căng thẳng với Tổng thống Donald Trump.
Những tranh cãi này phản ánh rõ rạn nứt ngày càng sâu sắc trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Trong năm qua, chính quyền Tổng thống Trump đã áp thuế lên hàng hóa châu Âu, rút hỗ trợ Ukraine và thậm chí đưa ra những phát ngôn gây sốc về việc sử dụng vũ lực đối với Greenland - lãnh thổ của một đồng minh NATO. Xung đột với Iran càng làm gia tăng bất đồng, khi phần lớn lãnh đạo châu Âu coi đây là một hành động phi pháp và gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng.
Trước đó, Washington đã nhiều lần kêu gọi châu Âu tham gia chiến dịch quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực, nhưng đều bị từ chối. Tổng thống Macron cho rằng phương án này “phi thực tế”, kéo dài vô hạn và khiến tàu thuyền đối mặt với nguy cơ từ tên lửa đạn đạo cũng như các mối đe dọa ven bờ. Nhiều lãnh đạo châu Âu cũng lo ngại việc can dự quân sự sẽ kéo họ vào một cuộc xung đột không được lòng cử tri.
Thay vào đó, châu Âu lựa chọn cách tiếp cận “hậu chiến”, tập trung vào việc khơi thông dòng chảy thương mại thay vì siết chặt hơn nữa. Kế hoạch được xây dựng xoay quanh ba mục tiêu chính.
Trước hết là xử lý bài toán hậu cần, giúp hàng trăm con tàu hiện đang mắc kẹt trong khu vực có thể rời đi an toàn. Tiếp theo là triển khai chiến dịch rà phá thủy lôi quy mô lớn, yếu tố then chốt để mở rộng phạm vi lưu thông. Iran đã rải mìn tại một số khu vực ngay từ đầu xung đột, khiến tuyến hàng hải trở nên cực kỳ nguy hiểm.
Đây cũng là lĩnh vực mà châu Âu có lợi thế vượt trội so với Mỹ. Trong khi Washington đã giải thể phần lớn lực lượng rà phá thủy lôi, các nước châu Âu hiện sở hữu hơn 150 tàu chuyên dụng. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo đây là quá trình kéo dài và phức tạp, không thể hoàn thành trong thời gian ngắn.
Mục tiêu cuối cùng là thiết lập hệ thống hộ tống và giám sát thường xuyên bằng tàu chiến như khinh hạm và khu trục hạm, nhằm tạo niềm tin cho các công ty vận tải. Theo giới phân tích, ngay cả khi đạt được lệnh ngừng bắn lâu dài, sự hiện diện quân sự phương Tây vẫn là điều kiện cần để khôi phục hoàn toàn hoạt động tại Hormuz.
Mô hình mà châu Âu hướng tới là chiến dịch EUNAVFOR Aspides từng triển khai tại Biển Đỏ năm 2024. Khi đó, nhiều nước EU đã luân phiên cung cấp tàu chiến và trực thăng để hộ tống tàu hàng và chống lại các cuộc tấn công của lực lượng Houthi. Chiến dịch này hoạt động độc lập với sáng kiến quy mô lớn hơn do Mỹ dẫn dắt, cho thấy khả năng châu Âu tự tổ chức một lực lượng riêng.
Song, để tham gia, Đức vẫn phải vượt qua nhiều rào cản pháp lý, bao gồm việc xin phê chuẩn của Quốc hội và đảm bảo có một khuôn khổ quốc tế vững chắc, chẳng hạn như nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Theo WSJ
