Ngành nhãn khoa Việt Nam đang đối diện với áp lực lớn về nguồn cung mô ghép. Dữ liệu từ cơ quan quản lý cho thấy cả nước hiện có gần 500.000 người mù do bệnh lý giác mạc.
Tuy nhiên, PGS.TS.BS Lê Xuân Cung, Trưởng khoa Giác mạc (Bệnh viện Mắt Trung ương) cho biết: "Giai đoạn 2023 - 2025, có khoảng 300 giác mạc đã được thu nhận để phục vụ phẫu thuật ghép. Con số này vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu. Phẫu thuật ghép khó triển khai rộng rãi do nguồn hiến trong nước còn hạn chế".
Tọa đàm tại Hội thảo Khoa học Quốc tế về giác mạc sinh học
Sự chênh lệch cung - cầu này dẫn đến rủi ro lâm sàng lớn cho người bệnh. ThS.BS CK II Lâm Minh Vinh, Trưởng khoa Giác mạc (Bệnh viện Mắt TP.HCM) chỉ ra thực tế có tới 90% bệnh nhân nhập viện là viêm loét giác mạc. "Nhiều trường hợp loét toàn bộ nhưng không có sẵn mô ghép nên buộc phải bỏ mắt. 13 năm gần nhất, tỷ lệ múc nội nhãn tại viện khá cao, tới 12%", ông Vinh phân tích.
Để bù đắp khoảng trống vật tư y tế, Công ty Cổ phần Gen và Tế bào Việt Nam (VGCT) và đối tác Acro Biomedical giới thiệu vật liệu giác mạc sinh học có nguồn gốc từ lợn.
Giải thích về cơ sở khoa học của vật liệu, TS. Dar-Jen Hsieh, CEO Acro Biomedical cho biết: "Nhãn cầu của lợn có kích thước tương đồng với người, cấu trúc mô học cũng tương tự. Giác mạc người hiến có thể gây phản ứng thải ghép, nhưng với giác mạc lợn đã khử tế bào, nguy cơ này được kiểm soát".
Phương pháp này tạo ra một giá đỡ sinh học trơ, giúp giảm thiểu lệ thuộc vào thuốc ức chế miễn dịch.
Hiệu quả lâm sàng đã được ghi nhận qua các dữ liệu quốc tế. Bác sĩ Xiaoming Yao (Bệnh viện Mắt Thâm Quyến, Trung Quốc) dẫn chứng từ nghiên cứu trên 19 bệnh nhân tổn thương giác mạc sâu: "Kết quả theo dõi sau 12 tháng cho thấy tỷ lệ sống của mảnh ghép đạt 94,7%, tương đương 18/19 bệnh nhân phục hồi được thị lực chức năng".
Từ kinh nghiệm điều trị các ca vôi hóa củng mạc phức tạp, TS.BS Chen Jiunn-Liang (Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Kaohsiung, Đài Loan) cũng xác nhận vật liệu từ lợn giữ độ ổn định cơ học và che phủ tốt vùng tổn thương.
TS. Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) phát biểu
Trước bài toán thực tiễn này, TS. Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) xác nhận hồ sơ xin cấp phép lưu hành đối với giác mạc sinh học đã được gửi về Bộ.
Xét trên lăng kính kinh tế - xã hội, việc cung ứng đủ vật tư ghép tạng không chỉ dừng lại ở thành tựu y khoa mà còn giải phóng năng lực lao động, tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành y sinh Việt Nam.
Bà Đặng Thị Tươi, Phó Tổng giám đốc VGCT chia sẻ, VGCT đang thực hiện mô hình "ba nhà" của Nghị quyết 57 với sự hợp tác của các Viện, Trường, Bộ Y tế, nhất là Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Mắt TP. HCM, cùng nhiều cơ sở nhãn khoa trên cả nước.
Công ty Cổ phần Gen và Tế bào Việt Nam (VGCT), thành lập năm 2018 thuộc Tập đoàn CT Group, hoạt động trong lĩnh vực công nghệ tế bào và gen. Doanh nghiệp định hướng phát triển các sản phẩm y sinh theo tiêu chuẩn an toàn USFDA nhằm phục vụ ứng dụng lâm sàng tại Việt Nam.
