Với tổng vốn đầu tư dự kiến 12,5 tỷ USD, 4 đường băng và công suất tối đa lên tới 110 triệu hành khách mỗi năm, sân bay quốc tế Bishoftu không chỉ hướng tới trở thành sân bay lớn nhất châu Phi mà còn có thể trở thành một “mặt trận” mới cho cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại vùng Sừng châu Phi.
Tuy nhiên, thay vì lựa chọn Washington hay Bắc Kinh, Ethiopia dường như đang tiếp tục chiến lược đã theo đuổi nhiều năm: tận dụng cạnh tranh giữa các cường quốc để thu hút vốn, hạ tầng và công nghệ mà không hoàn toàn nghiêng về bên nào.
Mỹ tìm cách giành lại vị thế
Mỹ hiện có lợi thế đáng kể trong lĩnh vực hàng không Ethiopia. Ethiopian Airlines được thành lập năm 1945 với sự hỗ trợ của hãng hàng không Mỹ Trans World Airlines. Quan hệ với ngành hàng không Mỹ tiếp tục được duy trì trong nhiều thập kỷ thông qua Boeing và GE Aerospace.
Tháng 4 năm nay, Ethiopian Airlines đã chuyển quyền chọn mua thêm 6 máy bay Boeing 787-9 thành đơn đặt hàng chính thức, nâng tổng số Dreamliner mới dự kiến được bàn giao từ năm 2028 lên 26 chiếc.
Đây có thể là lĩnh vực Mỹ nhìn thấy cơ hội trở lại cuộc chơi. Boeing, GE và các doanh nghiệp Mỹ khác có thể cạnh tranh ở những hạng mục đòi hỏi công nghệ cao như máy bay, động cơ, hệ thống sân bay, an ninh, quản lý không lưu và hạ tầng số.
Washington cũng có một công cụ quan trọng khác là nguồn tài chính.
Ethiopian Airlines dự kiến trực tiếp chi trả khoảng 20-30% tổng vốn đầu tư, trong khi phần còn lại sẽ phải huy động từ các tổ chức cho vay quốc tế.
Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) đã cam kết đóng góp 500 triệu USD và giữ vai trò điều phối việc huy động hàng tỷ USD vốn cho dự án. Tại Mỹ, Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC), Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (Exim Bank) và một số tổ chức tài chính tư nhân lớn cũng đã bày tỏ quan tâm.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang nhanh chóng tham gia.
Cuối năm 2025, một ngân hàng Trung Quốc đã cam kết 500 triệu USD cho dự án. Đến tháng 3, một phái đoàn Ethiopia đã thảo luận về dự án với Bank of China.
Giai đoạn đầu hoàn thành vào năm 2030
Dự án được xây dựng tại Abusera, gần Bishoftu, cách thủ đô Addis Ababa khoảng 40 km về phía nam.
Công trình chính thức khởi công ngày 10/1. Giai đoạn đầu dự kiến hoàn thành vào năm 2030, đưa công suất sân bay lên 60 triệu hành khách mỗi năm.
Khi hoàn thành toàn bộ, sân bay sẽ có khả năng phục vụ 110 triệu hành khách và gần 4 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Quy mô này có thể biến Addis Ababa thành một trong những trung tâm hàng không lớn kết nối châu Phi với châu Á, châu Âu và Trung Đông.
Sân bay Bole hiện tại, theo Chính phủ Ethiopia, đang tiến gần giới hạn công suất và dự kiến sẽ dần chuyển trọng tâm sang phục vụ các chuyến bay nội địa.
Bishoftu không đơn thuần là một dự án xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng.
Một trung tâm hàng không quy mô như vậy cần hệ thống đường băng, nhà ga, đường bộ và đường sắt kết nối, đồng thời đòi hỏi hệ thống kiểm soát không lưu, viễn thông, giám sát, an ninh, quản lý dữ liệu và mở rộng đội bay của Ethiopian Airlines.
Do đó, doanh nghiệp giành được các hợp đồng tại Bishoftu không chỉ bán thiết bị mà còn có cơ hội xây dựng quan hệ công nghiệp kéo dài hàng chục năm.
Trung Quốc có lợi thế lớn
Trung Quốc đang bước vào cuộc đua với vị thế thuận lợi.
Các doanh nghiệp Trung Quốc hoặc liên doanh có sự tham gia của Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn trong số các liên danh đủ điều kiện tham gia đấu thầu những gói thầu khác nhau của dự án.
Theo trang tin ch-aviation, Ethiopian Airlines đã hoàn tất vòng sơ tuyển cho 4 gói thầu vào tháng 4, thu hút các công ty xây dựng và liên doanh từ Trung Quốc, châu Âu, Trung Đông, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Nga. Các gói thầu bao gồm nhà ga chính, các cơ sở hỗ trợ, sân bay và các công trình hạ tầng, cũng như các tuyến giao thông liên kết bên ngoài khu vực.
Các công ty nhà nước Trung Quốc nắm giữ 15 trong số 33 vị trí trong danh sách mà hãng hàng không công bố, với tư cách cá nhân hoặc đối tác liên doanh, trải rộng trên 10 tập đoàn. Trong số đó có Công ty Xây dựng Truyền thông Trung Quốc, Tập đoàn Xây dựng Đường bộ và Cầu Trung Quốc, Tập đoàn Xây dựng Công trình Dân dụng Trung Quốc và Tập đoàn Xây dựng Đô thị Bắc Kinh.
Tập đoàn Xây dựng Công trình Dân dụng Trung Quốc có một lợi thế đáng kể. Doanh nghiệp này đã có kinh nghiệm sâu rộng với hệ thống logistics của Ethiopia sau khi tham gia xây dựng tuyến đường sắt điện Addis Ababa-Djibouti, một công trình đặc biệt quan trọng đối với quốc gia không có biển như Ethiopia.
Bishoftu vì thế trở thành một phần của lĩnh vực mà Bắc Kinh đã hoạt động trong nhiều năm. Các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đã xây dựng được đội ngũ nhân sự, chuỗi cung ứng, năng lực triển khai và quan hệ với chính quyền địa phương mà các đối thủ phương Tây khó có thể nhanh chóng tái tạo.
Bên cạnh đó là lợi thế về giá. Khả năng đưa ra các gói thầu có tính cạnh tranh của doanh nghiệp Trung Quốc tiếp tục là một trong những trở ngại lớn đối với nỗ lực trở lại lĩnh vực hạ tầng châu Phi của các tập đoàn phương Tây.
Washington không muốn đứng ngoài cuộc
Mỹ dường như cũng không có ý định để Trung Quốc một mình chiếm lĩnh dự án.
Bộ Thương mại Mỹ cho biết Washington “hoàn toàn cam kết” bảo đảm sự tham gia mạnh mẽ của các doanh nghiệp Mỹ vào dự án Bishoftu.
Sự quan tâm này phù hợp với định hướng mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với châu Phi: giảm viện trợ truyền thống, tập trung nhiều hơn vào đầu tư, cơ sở hạ tầng và các thỏa thuận thương mại có khả năng mở cửa thị trường cho doanh nghiệp Mỹ.
Trong các tài liệu được Bộ Ngoại giao Mỹ công bố năm nay, Washington cũng xác định việc tài trợ cho những dự án hạ tầng vừa phục vụ tăng trưởng của châu Phi vừa đáp ứng lợi ích chiến lược của Mỹ là một trong những mục tiêu chính.
Với Bishoftu, Ethiopia có thể một lần nữa chứng minh khả năng tận dụng cạnh tranh giữa các cường quốc để phục vụ lợi ích của mình — trong khi Mỹ và Trung Quốc phải cạnh tranh để giành ảnh hưởng tại một trong những dự án hạ tầng chiến lược lớn nhất châu Phi.
Tổng hợp
