Trong làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI), vibe coding và năng lực làm việc với AI đang trở thành những kỹ năng “đắt giá” trên hồ sơ xin việc. Tuy nhiên, các công ty công nghệ hiện cũng sẵn sàng trả mức lương rất cao cho một kỹ năng còn lâu đời hơn AI: nghệ thuật giao tiếp và kể chuyện.
Năm ngoái, quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz đã thành lập nhóm New Media nhằm giúp các nhà sáng lập hiểu họ “cần làm gì để thắng trong cuộc chiến định hình câu chuyện trên không gian mạng”. Adobe đang tìm kiếm một “AI evangelist” để dẫn dắt hoạt động “kể về trí tuệ nhân tạo” của công ty. Netflix, doanh nghiệp sống bằng việc bán câu chuyện cho bạn, gần đây cũng đã đăng tuyển vị trí Giám đốc truyền thông sản phẩm và công nghệ, với mức lương lên tới 775.000 USD/năm (20 tỷ đồng).
Microsoft năm ngoái còn cho ra mắt một tạp chí in mang tên Signal, gọi đây là “liều thuốc giải cho tính phù du của nội dung số”. Anthropic tăng gấp ba quy mô đội ngũ truyền thông trong năm ngoái, lên khoảng 80 người và vẫn tiếp tục tuyển thêm 5 vị trí mới, mỗi vị trí có mức lương khoảng 200.000 USD trở lên. OpenAI hiện cũng có nhiều vị trí truyền thông đang tuyển dụng, với mức lương công bố vượt 400.000 USD.
Ba năm sau khi ChatGPT được phổ cập rộng rãi, bức tranh tác động của AI trong giới công nghệ cho thấy nhiều gam màu trái ngược. Trong nội bộ các công ty công nghệ, vibe coding đang khiến nhu cầu tuyển lập trình viên ở cấp độ đầu vào giảm mạnh. Ở nhiều ngành nghề khác, không ít nhân viên lại “đẩy” cho đồng nghiệp những văn bản AI dài dòng, vội vàng và cẩu thả-gây lãng phí thời gian và làm xói mòn niềm tin trong môi trường làm việc. Ngay cả CEO của OpenAI là Sam Altman cũng từng nhận xét rằng con người đã bắt đầu nói chuyện với nhau bằng một kiểu “giọng AI”, và nhiều cuộc thảo luận trên mạng xã hội giờ đây “có cảm giác rất giả”.
Giữa vô số lời bàn về việc AI sẽ cướp mất việc làm, chính khả năng tạo nội dung quá dễ dàng của AI lại làm tăng nhu cầu đối với những vị trí làm truyền thông bằng con người thật.
“Người ta nghĩ rằng khi AI tạo ra quá nhiều nội dung, thì vai trò của người làm truyền thông hay người kể chuyện sẽ ngày càng ít đi,” Gab Ferree, nhà sáng lập Off the Record, một cộng đồng dành cho giới truyền thông, đồng thời là cựu Phó Chủ tịch truyền thông toàn cầu của Bumble, chia sẻ. “Nhưng thực tế lại không phải như vậy.” Các công ty công nghệ đang tích cực tuyển biên tập viên, giám đốc truyền thông cấp cao làm việc sát với CEO, và cả những vị trí được gọi thẳng là “storyteller”. The Wall Street Journal gần đây cho biết, tỷ lệ tin tuyển dụng trên LinkedIn có nhắc tới từ “storyteller” đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2024–2025.
Trong một ngành cạnh tranh khốc liệt, nơi các startup phải vật lộn để tồn tại còn các “ông lớn” công nghệ không ngừng chạy đua giành vị thế thống lĩnh, một câu chuyện hay trở thành lợi thế bán hàng quan trọng. Theo Ferree, một giả thuyết cho xu hướng này là: “Có quá nhiều ‘rác’ ngoài kia, đến mức các công ty sẵn sàng trả giá cao cho những người có thể cắt xuyên qua biển nhiễu đó”.
Xu hướng coi trọng kể chuyện và các vị trí truyền thông lương cao thực chất đã “âm ỉ” từ nhiều năm trước, theo Jenna Birch - nhà sáng lập SISU, công ty tư vấn truyền thông cho startup và các quỹ đầu tư mạo hiểm. Khi tầm ảnh hưởng của Thung lũng Silicon phình to trong hai thập kỷ qua, các công ty công nghệ có thể trả mức lương khổng lồ, trong lúc ngành báo chí truyền thống lại chứng kiến ngày càng nhiều nhà báo mất việc. Marketing nội dung lên ngôi, xây dựng thương hiệu doanh nghiệp trên mạng xã hội và đưa bài blog lên top tìm kiếm Google trở thành yêu cầu sống còn.
Gần đây hơn, vai trò của người làm truyền thông tiếp tục mở rộng: họ phải hiểu mô hình ngôn ngữ lớn, quản lý blog doanh nghiệp, xây dựng câu chuyện tổng thể để phân biệt công ty với đối thủ, và thậm chí viết bài theo “giọng” của CEO trên LinkedIn hay Substack. Theo báo cáo của Observatory on Corporate Reputation, số lượng vị trí Giám đốc Truyền thông (CCO) tại các công ty Fortune 1000 - vị trí không chỉ làm truyền thông mà còn kiêm thêm marketing hoặc nhân sự - đã tăng từ 90 vào năm 2019 lên 169 vào năm 2024. Khảo sát của công ty tư vấn Korn Ferry cho thấy, mức lương trung vị của một CCO tại các doanh nghiệp Fortune 500 hiện dao động từ 400.000–450.000 USD/năm, tăng thêm khoảng 50.000 USD so với năm 2023.
Khi bản chất công việc thay đổi và nhu cầu đối với truyền thông định hướng câu chuyện (narrative communications) cùng những người kể chuyện chuyên nghiệp ngày càng tăng, số lượng chuyên gia truyền thông có thể làm việc trong môi trường biến động nhanh và với phạm vi nhiệm vụ rộng lại không nhiều, theo chia sẻ của các chuyên gia trong ngành. Điều này khiến các công ty sẵn sàng đưa ra những gói đãi ngộ “khủng” trong cuộc chiến giành nhân tài.
Trong phần lớn giai đoạn bùng nổ của ngành công nghệ, vị trí “giá trị cao” đó thuộc về lập trình viên phần mềm. Các trường đại học và bootcamp dạy code đua nhau mở chương trình để lấp đầy khoảng trống nhân lực, đào tạo thế hệ lao động công nghệ kế tiếp. Người trẻ được khuyên rằng lập trình sẽ mang lại một con đường sự nghiệp ổn định và thu nhập cao.
Tuy nhiên, theo dữ liệu mới nhất năm 2023 do Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (Federal Reserve Bank of New York) công bố, tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp ngành khoa học máy tính là 6,1%, trong khi ngành truyền thông chỉ ở mức 4,5%. Theo CompTIA (CompTIA), hiệp hội phi lợi nhuận của ngành CNTT Mỹ, số lượng tin tuyển dụng kỹ sư phần mềm đã giảm hơn 60.000 vị trí từ năm 2023 đến cuối năm 2025. Với nhiều người, một tấm bằng khoa học xã hội - nhân văn đang được xem là “lá chắn” tốt nhất trước làn sóng tự động hóa.
AI có thể tạo ra câu chữ rất dễ dàng, nhưng viết hay thì chưa thể tự động.
“Nếu ai cũng là nhà văn, thì rốt cuộc sẽ chẳng còn ai thực sự là nhà văn cả. Và điều đó đang thể hiện rất rõ lúc này,” Cristin Culver, nhà sáng lập Common Thread Communications, nhận định.
LinkedIn (LinkedIn) hiện tràn ngập những bài đăng do AI viết với cùng một phong cách na ná nhau, khiến người đọc lướt qua mà không đọng lại điều gì. “AI vừa hỗ trợ, vừa khiến việc kể chuyện trở nên khó hơn,” Culver nói.
Công ty AI Anthropic (Anthropic) đang theo đuổi mạnh mẽ hướng kể chuyện mang tính chiến thuật và trải nghiệm trực tiếp. Mùa thu năm ngoái, hãng đã mở một quán cà phê pop-up mang tên Claude Cafe tại New York, định vị chatbot Claude như một đối tác tư duy và giải quyết vấn đề, đồng thời quảng bá không gian này như nơi con người gặp gỡ trực tiếp, kết nối với nhau và được bao quanh bởi sách, tạp chí, thay vì màn hình.
“Đây là thời kỳ hoàng kim cho những ai thực sự yêu nghề truyền thông,” Steve Clayton, Giám đốc truyền thông của Cisco (Cisco), người từng làm việc tại Microsoft (Microsoft), chia sẻ. Khi lần đầu thử ChatGPT, Clayton từng lo lắng sự nghiệp của mình có thể chấm dứt. Nhưng sau đó, ông trở thành một người lạc quan về AI, xem gen AI như công cụ và cơ hội để những người làm truyền thông và kể chuyện tạo ra nội dung chân thực, thực sự chạm tới con người.
Giống như lập trình hay tạo hình ảnh, các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chắc chắn sẽ ngày càng tốt hơn. Chúng có thể sẽ viết nghe giống con người hơn, nhưng chatbot và AI agent không tư duy. Chúng tạo ra nội dung sáng tạo mà không trải qua một quá trình sáng tạo thực sự. Một nghiên cứu năm 2025 của Trường Kinh doanh Columbia (Columbia Business School) cho thấy LLM có thiên lệch chọn “Phương án A”, tức là thường ưu tiên lựa chọn đầu tiên khi được đưa ra danh sách các phương án.
Theo: Business Insider
