Năm nay đã chứng kiến những vụ cháy rừng tàn khốc trên khắp thế giới, trong đó có Nhật Bản, nơi hàng nghìn người buộc phải rời bỏ nhà cửa.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, diện tích đất bị cháy rừng đã vượt mức kỷ lục, với 150 triệu hecta bị tàn phá, gấp đôi mức trung bình gần đây. Các chuyên gia thuộc World Weather Attribution (WWA) cho biết tình hình sẽ còn tồi tệ hơn khi nhiệt độ toàn cầu có khả năng phá kỷ lục.
Dữ liệu từ Copernicus cho thấy nhiệt độ trung bình bề mặt biển tháng trước đạt 21 độ C, gần mức cao nhất từng ghi nhận. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy một năm El Nino mạnh mẽ sắp xảy ra.
El Nino và biến đổi khí hậu
El Nino là hiện tượng tự nhiên trong chu kỳ El Nino-Southern Oscillation, thường xuất hiện 2-7 năm/lần. Khi El Nino diễn ra, nước ấm ở Thái Bình Dương lan rộng, làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu.
Hiện tại, La Nina đang phần nào kiềm chế sự nóng lên, nhưng các nhà khoa học cảnh báo một siêu El Nino có thể hình thành trong nửa cuối năm, khiến 2026 trở thành năm nóng nhất lịch sử.
Tiến sĩ Friederike Otto, nhà khoa học khí hậu tại Imperial College London, nhấn mạnh: “El Nino là hiện tượng tự nhiên, nhưng nay nó diễn ra trên nền khí hậu vốn đã nóng lên mạnh mẽ”.
Theo dự báo, năm 2026 có khả năng vượt qua kỷ lục năm 2024, nóng hơn khoảng 0,06 độ C. Tiến sĩ Daniel Swain, Viện Tài nguyên Nước California, cho rằng: “Chúng ta chưa từng chứng kiến một El Nino mạnh trong bối cảnh toàn cầu đã nóng như hiện nay. Điều này có thể dẫn đến lũ lụt, hạn hán và cháy rừng chưa từng có”.
Thực tế, Mỹ đã ghi nhận mùa Đông nóng nhất lịch sử, trong khi Ấn Độ có nơi lên tới 46 độ C. Tại Nam Mỹ, Chile và Argentina mất gần 10ha đất/phút vì cháy rừng. Nhật Bản cũng chứng kiến hàng nghìn người phải sơ tán khi 1.400 lính cứu hỏa chiến đấu với các đám cháy kéo dài nhiều ngày.
Nguy cơ cháy rừng và thời tiết cực đoan
Các nhà khoa học cảnh báo El Nino sẽ làm gia tăng nguy cơ cháy rừng ở Amazon, châu Đại Dương và Đông Nam Á - những khu vực vốn ẩm ướt nhưng nay có thể bùng phát hỏa hoạn bất thường.
El Nino thường gây ra mùa Hè nóng và khô ở châu Âu, Australia, Đông Nam Á và Nam Phi, đồng thời tạo ra mưa lớn và bão dữ dội ở các khu vực khác.
Hiện tượng “climate whiplash” - khi hạn hán nối tiếp lũ lụt - đã xuất hiện. Tây Ban Nha vừa trải qua tháng 1 và 2 ẩm ướt nhất sau nhiều năm khô hạn kỷ lục.
Thỏa thuận Paris năm 2015 đặt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 2 độ C, đồng thời nỗ lực hạn chế ở mức 1,5 độ C. Các chuyên gia cho rằng mục tiêu này ngày càng cấp thiết, bởi nếu thất bại, 25% diện tích thế giới có thể đối mặt với tình trạng khô hạn nghiêm trọng.
