Tờ Sixth Tone cho hay cơn khát hạ tầng AI đang thắt chặt nguồn cung chip nhớ toàn cầu, tạo ra những biến động giá chóng mặt. Tại "thung lũng Silicon" của Trung Quốc, các tay buôn đang thu về những khoản lợi nhuận kếch xù, trong khi các doanh nghiệp công nghệ phải gồng mình sinh tồn trong một thị trường đầy rẫy rủi ro và biến động.
Đứng bên cạnh một thùng xe ô tô đang mở toang trên một con phố phụ tại Thâm Quyến, thủ phủ công nghệ của miền Nam Trung Quốc, Roy Luo nhanh chóng lướt mắt qua các nhãn dán trên chồng chip nhớ NAND flash. Đây là loại linh kiện tối quan trọng cho điện thoại, máy tính và máy chủ.
Anh Luo chỉ có vài phút để đưa ra quyết định. Giá cả có thể nhảy múa bất cứ lúc nào, và những lô hàng giá trị cao có thể bốc hơi sang tay người mua khác chỉ trong chớp mắt. Chàng thanh niên 30 tuổi này kiểm tra điện thoại, gật đầu một cái và lập tức chuyển tiền cho người bán.
Tại Hoa Cường Bắc, chợ điện tử lớn nhất thế giới, đây là cách những thương vụ béo bở nhất được thực hiện kể từ tháng 9 năm ngoái. Tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu đang thổi bùng ngọn lửa đầu cơ.
Theo thương nhân buôn đồ điện tử Luo, lợi nhuận ròng của anh đã tăng gấp nhiều lần so với một năm trước.
"Nhiều người đang kiếm được hàng triệu USD. Thậm chí có những cá nhân đã bỏ túi hơn 50 triệu nhân dân tệ (tương đương khoảng 7,2 triệu USD)", anh tiết lộ.
Cú hích từ "cơn lốc" trí tuệ nhân tạo
Cơn cuồng nhiệt này được thúc đẩy bởi nhu cầu bùng nổ cho hạ tầng AI, vốn đòi hỏi dung lượng bộ nhớ lớn hơn nhiều so với điện toán truyền thống. Khi các nhà sản xuất ưu tiên năng lực cho chip nhớ phục vụ AI, nguồn cung cho smartphone, laptop và các thiết bị điện tử khác bị thắt chặt trên toàn thế giới. Điều này khiến giá cả tại thị trường giao ngay của Trung Quốc biến động mạnh theo từng ngày.
Theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu thị trường TrendForce, giá chip nhớ liên tục tăng trong những tháng qua. Giá hợp đồng DRAM truyền thống dự kiến tăng khoảng 90% đến 95% theo quý, trong khi chip NAND flash có thể tăng từ 55% đến 60%.
Tác động này đã lan tới tay người tiêu dùng. Cuối tháng 12 vừa qua, gã khổng lồ Xiaomi đã ra mắt mẫu flagship Xiaomi 17 Ultra (phiên bản 16GB + 512GB) với mức giá 7.499 nhân dân tệ, cao hơn khoảng 500 nhân dân tệ so với thế hệ trước có cấu hình tương đương. Chủ tịch Lu Weibing của Xiaomi thừa nhận chi phí chip nhớ tăng cao đang gây áp lực trực tiếp lên giá thành sản phẩm. Các đối thủ nội địa như Vivo hay OPPO cũng không nằm ngoài vòng xoáy tăng giá cho các dòng máy cao cấp.
Sự khan hiếm đã đẩy thị trường vào trạng thái tâm lý cực đoan. Trên mạng xã hội Weibo, hashtag so sánh giá trị của một hộp chip nhớ với một căn hộ tại Thượng Hải đã leo lên top thị trường xu hướng. Người dùng chia sẻ những bảng báo giá thay đổi liên tục, đùa giỡn rằng giá chip tăng nhanh hơn cả vàng.
Michael Li, người đứng đầu nhóm cung ứng tập trung vào chip SK Hynix, cho biết các mẫu chip phổ biến hiện được định giá lại gần như mỗi ngày. Nếu chậm chân trong việc chốt giá hoặc chuyển tiền, đơn hàng có thể bị hủy ngay trong ngày.
"Đây không còn là thị trường của người mua nữa. Mọi thứ diễn ra quá nhanh", Li thừa nhận.
Tuy nhiên, không phải tay buôn nào cũng được hưởng lợi. Roy Luo chia sẻ rằng cuộc chơi này giờ đây đòi hỏi nguồn vốn cực lớn để duy trì lượng hàng tồn kho qua những đợt sóng giá. Điều này đang ép chết các công ty nhỏ không đủ khả năng ôm hàng qua những đợt biến động giá gắt. Nhiều người đã chịu lỗ trong năm 2024 và nửa đầu năm 2025 và vẫn đang chờ giá phục hồi.
Những công ty nhỏ không đủ tiềm lực tài chính đang dần bị hất văng khỏi thị trường. Đáng chú ý, do giá trong nước tăng cao, nhiều linh kiện cao cấp đang được đẩy ra thị trường nước ngoài, nơi các nhà sản xuất có sức mua lớn hơn.
"Tại Trung Quốc, rất nhiều giao dịch hiện nay chỉ lưu thông giữa các trung gian thay vì đến tay các nhà sản xuất cuối cùng", Michael Li nói thêm.
“Vàng ròng” trong làng công nghệ
Trả lời Sixth Tone, quản lý giải pháp phần cứng AI tên Jerry tại một công ty viễn thông Trung Quốc cho biết đã chứng kiến chi phí của một module bộ nhớ duy nhất vọt từ hơn 1.000 nhân dân tệ lên hơn 6.000 nhân dân tệ kể từ tháng 7. Việc chốt giá trước từng là thông lệ tiêu chuẩn của ngành thì giờ đây gần như là không thể.
Tình trạng này nghiêm trọng đến mức một số nhà sản xuất máy chủ lớn sau khi trúng các gói thầu chính phủ trị giá hàng tỷ nhân dân tệ đã chấp nhận chịu phạt vi phạm hợp đồng thay vì giao hàng và chịu lỗ do giá chip nhớ tăng vọt.
Anh Jerry nhớ lại một trường hợp vào mùa hè năm ngoái, một nhà sản xuất máy chủ lớn đã giành được hợp đồng trị giá vài tỷ nhân dân tệ, nhưng ngay sau đó giá bộ nhớ tăng vọt. Thay vì giao hàng và chịu lỗ, công ty đã chọn phương án chịu phạt vì vi phạm hợp đồng, một quyết định đã gây chấn động toàn ngành.
Đằng sau sự hỗn loạn này là nhu cầu tăng vọt đối với các máy chủ hỗ trợ AI, vốn đòi hỏi nhiều bộ nhớ hơn hệ thống thông thường và đang tiêu thụ một phần ngày càng lớn nguồn cung toàn cầu. Sự chuyển dịch này đã tăng tốc vào đầu năm 2025 khi các mô hình quy mô lớn lan rộng nhanh chóng sau khi DeepSeek ra mắt, mô hình ngôn ngữ lớn nội địa đã thu hút sự chú ý toàn cầu nhờ chi phí huấn luyện thấp và cách tiếp cận nguồn mở.
“Riêng Nvidia đã hấp thụ một khối lượng lớn bộ nhớ,” Jerry giải thích, “trong khi các công ty như Google, cùng với số lượng ngày càng tăng các nhà sản xuất GPU trong nước, đang cạnh tranh cho cùng một mức năng lực sản xuất, thúc đẩy đợt tăng giá hiện nay.”
Khi nguồn cung thắt chặt, các nhà sản xuất toàn cầu đang ngày càng ưu tiên các lô hàng hạn chế cho những khách hàng lớn nhất và chiến lược nhất của họ, buộc những người mua nhỏ hơn phải tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Và mặc dù việc chuyển sang các chip nhớ do trong nước sản xuất có thể dẫn đến rủi ro về khả năng tương thích và độ ổn định, nhưng mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt khiến người mua có rất ít lựa chọn để từ chối các điều khoản của họ. “Chúng tôi không thể làm gì khác,” Jerry nói. “Ít nhất họ ở Trung Quốc, điều đó giúp việc thương lượng dễ dàng hơn.”
Dù các nhà sản xuất chip nội địa như ChangXin Memory Technologies (CXMT) hay Yangtze Memory Technologies (YMTC) đang nỗ lực mở rộng thị phần, nhưng họ cũng đã phải thay đổi cách tiếp cận. ChangXin hiện yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt ngay khi giao hàng, xóa bỏ thời gian ân hạn thanh toán vốn có trước đây.
Trong khi đàm phán một hợp đồng trị giá 20 triệu nhân dân tệ với một khách hàng từ tháng 7 đến tháng 12, Jerry cho biết giá đã tăng ba đến bốn lần, với mỗi lần tăng đơn lẻ từ 1 triệu đến 2 triệu nhân dân tệ. Khách hàng ban đầu khó có thể hiểu được những biến động này nhưng cuối cùng đã chấp nhận các điều khoản sau khi so sánh giá cả trên toàn thị trường.
Theo một chuyên gia trong ngành chip nội địa yêu cầu được giấu tên, biến động này đang tái định hình chiến lược của toàn bộ lĩnh vực công nghệ. Một số khách hàng thay vì tự xây dựng trung tâm tính toán đã phải chuyển sang thuê dịch vụ đám mây.
"Khi AI trở thành hạ tầng thiết yếu, bộ nhớ sẽ được coi là tài nguyên nền tảng như điện hay băng thông rộng. Mức giá này có khả năng sẽ đứng ở mức cao trong nhiều năm tới", vị chuyên gia này nhận định với Sixth Tone.
*Nguồn: Sixth Tone
