“Chúng tôi đang bắt đầu quá trình dọn sạch eo biển Hormuz”, Tổng thống Trump viết trên Truth Social ngày 11/4. Ông nói thêm rằng “toàn bộ 28 tàu rải mìn của Iran hiện đều nằm dưới đáy biển”.
Chỉ vài phút trước bài đăng của ông Trump, các báo đã bắt đầu đưa tin về sự hiện diện của tàu Hải quân Mỹ tại khu vực eo biển. Axios dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết, “một số” tàu Mỹ đã đi qua eo biển trong ngày 11/4, nhưng truyền hình nhà nước Iran ngay sau đó dẫn lời quan chức quân đội nước này phủ nhận thông tin.
Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố rằng lực lượng Mỹ đã phá hủy hải quân và không quân Iran, đồng thời làm tê liệt các chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của nước này.
Nỗi lo về các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền đã khiến giao thông qua eo biển Hormuz gần như ngừng lại, gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu.
Giá xăng tại Mỹ đã tăng vọt, dù phần lớn lượng dầu đi qua tuyến đường này không hướng tới thị trường Mỹ.
Theo các nguồn tin, chiến dịch của Hải quân Mỹ nhằm tạo sự tin tưởng cho các tàu thương mại khi đi qua khu vực, diễn ra đồng thời với các cuộc đàm phán hòa bình giữa phái đoàn Mỹ và Iran tại Pakistan.
“Đây là một chiến dịch tập trung vào quyền tự do hàng hải trong vùng biển quốc tế”, quan chức Mỹ cho biết.
Theo quan chức này, các tàu hải quân đã đi từ phía đông qua eo biển vào Vịnh, sau đó quay trở lại qua eo biển để ra biển Ả-rập.
Theo truyền thông Iran, chính phủ nước này coi việc tàu Mỹ đi qua eo biển là vi phạm lệnh ngừng bắn, đồng thời đe dọa tấn công các tàu. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ nói rằng Washington không nhận được cảnh báo nào như vậy.
Trong vài ngày sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, rất ít tàu thuyền qua lại. Sáng 11/4, có thông tin ít nhất 3 siêu tàu chở dầu đã đi qua - dấu hiệu ban đầu cho thấy lưu thông đang khởi động trở lại, dù vẫn rất thấp so với bình thường.
Mở lại eo biển Hormuz là một điều khoản quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran. Tuyến đường hẹp ngoài khơi phía nam Iran có vai trò sống còn đối với hoạt động bình thường của kinh tế toàn cầu.
Một quan chức Mỹ trước đó cho biết tàu thuyền không dám đi qua vì bị Iran gây sức ép.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump viết rằng thuỷ lôi là điều khiến các chủ tàu e ngại.
“Chúng tôi đang bắt đầu quá trình dọn sạch eo biển Hormuz nhằm hỗ trợ cho các quốc gia trên toàn thế giới, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Đức và nhiều nước khác”, ông viết.
Giải phóng 6 tỷ USD
Ngày 11/4, một nguồn tin cấp cao của Iran cho biết Mỹ đã đồng ý giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran tại Qatar và một số ngân hàng nước ngoài khác.
Nguồn tin Iran hoan nghênh động thái của Mỹ, coi đây là sự thể hiện “thiện chí nghiêm túc” nhằm đạt được thoả thuận trong cuộc đàm phán tại Islamabad. Nguồn này nói rằng đây là một trong những yêu cầu của Iran “được chuyển tới phía Mỹ” và Tehran đã nhận được sự đồng ý của Mỹ về việc giải phóng số tài sản này.
Nguồn tin nói với Reuters rằng việc giải phóng tài sản “liên quan trực tiếp đến việc bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz” - nội dung then chốt trong cuộc đàm phán trực tiếp lần này.
Nguồn tin không nêu cụ thể giá trị số tài sản mà Washington được cho là đã đồng ý giải phóng. Một nguồn tin Iran thứ hai cho biết Mỹ đã đồng ý giải phóng 6 tỷ USD tiền của Iran bị đóng băng tại Qatar.
Bộ Ngoại giao Qatar chưa phản hồi đề nghị bình luận.
Khoản 6 tỷ USD của Iran bị đóng băng từ năm 2018, đáng lẽ được giải ngân vào năm 2023 trong khuôn khổ thỏa thuận trao đổi tù nhân giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, số tiền tiếp tục bị đóng băng trở lại dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 mà Hamas thực hiện nhằm vào Israel.
Số tiền này có nguồn gốc từ các giao dịch bán dầu của Iran cho Hàn Quốc và đã bị phong tỏa trong các ngân hàng Hàn Quốc sau khi Tổng thống Donald Trump tái áp đặt các lệnh trừng phạt Iran năm 2018.
