Những ngày đầu năm 2026, thế giới một lần nữa nín thở trước thông tin về ổ dịch virus Nipah bùng phát tại Tây Bengal, Ấn Độ.
Với tỷ lệ tử vong lên tới 75% và chưa có vaccine đặc hiệu, Nipah không chỉ là một bài toán y tế nan giải mà còn là "biến số" đầy rủi ro đối với các thị trường mới nổi trong khu vực.
Những con số biết nói
Theo dữ liệu cập nhật tính đến ngày 26/1/2026, giới chức y tế Ấn Độ đã xác nhận ít nhất 5 ca nhiễm virus Nipah tại khu vực gần thành phố Kolkata, bang Tây Bengal.
Đáng chú ý, ổ dịch lần này có dấu hiệu lây lan mạnh trong môi trường bệnh viện. Hai điều dưỡng tại một cơ sở y tế tư nhân ở Barasat đã dương tính sau khi chăm sóc cho một bệnh nhân tử vong nghi nhiễm Nipah. Ngay lập tức, gần 200 mẫu xét nghiệm đã được thu thập và hơn 100 người thuộc diện tiếp xúc gần đã phải thực hiện cách ly nghiêm ngặt.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào danh sách "mầm bệnh ưu tiên" cần nghiên cứu khẩn cấp. So với SARS-CoV-2 vốn có tỷ lệ tử vong thấp nhưng tốc độ lây lan nhanh, Nipah là một thái cực ngược lại: "Ít nhưng cực độc".
Tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75% tùy thuộc vào năng lực y tế địa phương. Điều này tạo ra một áp lực tâm lý khủng khiếp lên hệ thống an sinh và thị trường lao động tại những nơi xuất hiện ổ dịch.
Dưới góc độ kinh tế, sự xuất hiện của Nipah tại một quốc gia xuất khẩu nông sản và dịch vụ lớn như Ấn Độ có thể gây ra những hệ lụy dây chuyền vô cùng phức tạp. Trước hết là rủi ro trực diện đối với ngành nông nghiệp khi vật chủ tự nhiên của virus là loài dơi ăn quả thường xuyên tiếp xúc với các khu vực chăn nuôi.
Nhìn lại các đợt dịch trước đây, hàng triệu con gia súc đã phải tiêu hủy nhằm ngăn chặn đà lây lan, gây ra thiệt hại lên đến hàng tỷ USD cho chuỗi cung ứng thực phẩm và làm suy yếu thu nhập của hàng triệu hộ nông dân.
Song song với đó, ngành du lịch và hàng không cũng đang đứng trước những thử thách nghiệt ngã.
Việc Thái Lan và các quốc gia Đông Nam Á ngay lập tức siết chặt biên giới, nâng mức cảnh báo tại các sân bay quốc tế như Suvarnabhumi hay Phuket là minh chứng rõ nét nhất cho sự nhạy cảm của ngành "công nghiệp không khói" trước các tin tức dịch bệnh.
Những rào cản di chuyển này không chỉ làm sụt giảm doanh thu từ khách quốc tế mà còn làm đình trệ các hoạt động thương mại xuyên biên giới.
Đáng ngại hơn cả là sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng nhân lực, đặc biệt là tại các trung tâm y tế lớn. Việc các nhân viên y tế tại Ấn Độ trở thành nạn nhân trực tiếp của virus tạo ra một làn sóng lo ngại về sự ổn định xã hội.
Khi lực lượng tuyến đầu bị tổn thương, áp lực không chỉ đè nặng lên hệ thống cứu chữa mà còn gây ra tình trạng thiếu hụt lao động trình độ cao, làm xáo trộn các kế hoạch vận hành của các tập đoàn đa quốc gia đang đặt trụ sở tại khu vực này.
Cảnh báo về một kịch bản đại dịch mới
Dù các ổ dịch Nipah hiện nay vẫn mang tính chất khu trú, nhưng tốc độ đô thị hóa và sự biến đổi khí hậu đang đẩy nhanh quá trình tiếp xúc giữa động vật hoang dã và con người.
Các báo cáo dịch tễ học trong tháng 1/2026 cho thấy sự dịch chuyển của các loài dơi Pteropus (vật chủ tự nhiên của Nipah) sang các vùng thâm canh nông nghiệp mới, làm gia tăng nguy cơ lây truyền chéo.
Tiến sĩ Melanie Saville, Giám đốc nghiên cứu tại CEPI, từng nhận định: "Thế giới cần chuẩn bị cho một 'đại dịch lớn' tiếp theo khi sự va chạm giữa con người và thiên nhiên ngày càng gia tăng do đô thị hóa."
Sự nguy hiểm của Nipah không chỉ nằm ở độc lực mà còn ở thời gian ủ bệnh kéo dài (có thể lên tới 45 ngày), khiến việc kiểm soát tại các cửa khẩu trở nên vô cùng khó khăn.
Các chuyên gia tài chính quốc tế cảnh báo rằng, nếu một đợt dịch lớn xảy ra, mức độ sụt giảm GDP toàn cầu có thể tương đương hoặc thậm chí vượt qua giai đoạn 2020-2022 do tính chất nguy hiểm của loại virus này.
Việc xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro sinh học hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các tập đoàn đa quốc gia để đảm bảo tính liên tục của kinh doanh (Business Continuity Planning-BCP).
Virus Nipah là một lời nhắc nhở rằng trong một thế giới phẳng, một virus nhỏ bé tại một thị trấn cách Kolkata 25 km có thể làm rung chuyển các bảng điện tử chứng khoán tại Bangkok hay Singapore. Sự minh bạch về số liệu và tốc độ phản ứng của các chính phủ sẽ là chìa khóa để ngăn chặn kịch bản "thiên nga đen" y tế trong năm 2026 này.
*Nguồn: WHO, Reuters
