Hình ảnh mô phỏng việc phóng tàu vũ trụ lên mặt trăng. (Nguồn: Shutterstock)
AI trong nghiên cứu
Nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã có những bước tiến lớn trong năm 2025 và chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển. Các “tác nhân AI” có khả năng kết hợp nhiều mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) để thực hiện những quy trình phức tạp nhiều bước đang ngày càng được sử dụng rộng rãi, thậm chí với ít sự giám sát của con người.
Năm 2026 có thể sẽ xuất hiện những thành tựu khoa học quan trọng đầu tiên do AI mang lại. Tuy nhiên, việc sử dụng AI ở mức độ cao cũng có thể bộc lộ những hạn chế nghiêm trọng, chẳng hạn như lỗi xóa dữ liệu mà các nhà nghiên cứu đã từng ghi nhận.
Ngoài ra, năm này sẽ chứng kiến sự xuất hiện của các kỹ thuật vượt ra ngoài phạm vi LLMs vốn tốn kém trong quá trình huấn luyện. Các hướng tiếp cận mới tập trung vào việc thiết kế những mô hình AI nhỏ gọn, có khả năng học từ lượng dữ liệu hạn chế và chuyên giải quyết các bài toán suy luận cụ thể. Những hệ thống này không tạo ra văn bản, mà xử lý thông tin dưới dạng biểu diễn toán học. Đáng chú ý, trong năm 2025 một mô hình AI nhỏ như vậy đã vượt qua các LLM khổng lồ trong một bài kiểm tra logic.
Chỉnh sửa gen cá nhân hóa
Năm tới có thể sẽ chứng kiến sự khởi động của hai thử nghiệm lâm sàng nhằm phát triển liệu pháp gen cá nhân hóa cho trẻ em mắc các bệnh di truyền hiếm gặp. Đây là bước tiếp nối từ ca điều trị thành công cho bé KJ Muldoon, một em nhỏ mắc rối loạn chuyển hóa hiếm, đã được áp dụng liệu pháp CRISPR để chỉnh sửa chính xác đột biến gây bệnh.
Nhóm nghiên cứu từng điều trị cho Muldoon dự định xin phép Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) để tiến hành thử nghiệm tại Philadelphia, nhằm áp dụng liệu pháp chỉnh sửa gen cho nhiều trẻ em khác mắc các rối loạn chuyển hóa hiếm. Những bệnh này bắt nguồn từ biến thể ở bảy gen, và đều có thể được xử lý bằng cùng một phương pháp chỉnh sửa gen như đã dùng cho Muldoon. Bên cạnh đó, một nhóm khác cũng kỳ vọng sẽ bắt đầu thử nghiệm tương tự cho các bệnh di truyền liên quan đến hệ miễn dịch trong năm tới.
Thử nghiệm ung thư quy mô lớn
Tại Vương quốc Anh, một thử nghiệm lâm sàng về xét nghiệm máu có khả năng phát hiện sớm khoảng 50 loại ung thư trước khi xuất hiện triệu chứng dự kiến sẽ công bố kết quả vào năm tới. Xét nghiệm này tìm kiếm các đoạn DNA do tế bào ung thư giải phóng vào máu, đồng thời xác định được loại mô hoặc cơ quan phát ra tín hiệu. Thử nghiệm đã thu hút hơn 140.000 người tham gia, và nếu kết quả khả quan, cơ quan y tế Anh sẽ triển khai rộng rãi công cụ này tại các bệnh viện.
Thuốc điều trị ung thư được đẩy nhanh tiến độ thử nghiệm để đưa ra thị trường khi cả Anh và Mỹ đều đang đề xuất thực hiện quy trình đơn giản hơn trong xét nghiệm lâm sàng. Từ tháng 4/2026, thử nghiệm tại Anh chỉ cần một hồ sơ để xin phê duyệt cả đạo đức và pháp lý, đồng thời bắt buộc đăng ký công khai và công bố kết quả trong vòng 12 tháng. Tại Mỹ, FDA cũng đề xuất quy trình đơn giản hơn: Chỉ cần một thử nghiệm lâm sàng thay vì hai để phê duyệt thuốc mới, giúp thuốc sớm tiếp cận thị trường.
Sứ mệnh Mặt Trăng
Phi hành đoàn Artemis II gồm Victor Glover, Reid Wiseman, Christina Koch và Jeremy Hansen bên cạnh mô-đun Orion, chuẩn bị cho sứ mệnh bay quanh Mặt Trăng vào năm 2026. (Nguồn: NASA)
Năm tới hứa hẹn sẽ tiếp tục là một năm bận rộn với các sứ mệnh khám phá Mặt Trăng. NASA dự kiến phóng Artemis II, đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng trên tàu Orion. Chuyến bay kéo dài mười ngày này sẽ là sứ mệnh có người lái đầu tiên kể từ thập niên 1970, đồng thời đóng vai trò chuẩn bị cho những chuyến đổ bộ trong tương lai.
Trung Quốc cũng lên kế hoạch phóng tàu thăm dò Chang’e-7 vào tháng 8. Sứ mệnh này sử dụng một tàu “hopper” có khả năng giảm chấn, nhằm hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng – khu vực đầy đá và hố va chạm, vốn rất khó tiếp cận. Trước đó, vào năm 2023, Ấn Độ đã thành công với Chandrayaan-3 khi hạ cánh gần cực nam. Nếu Chang’e-7 hạ cánh thành công, nó sẽ tìm kiếm băng nước và nghiên cứu các trận “động đất Mặt Trăng”.
Sao Hỏa và Mặt Trời
Mô-đun tải trọng của tàu vũ trụ PLATO thuộc ESA đang được kiểm tra trong buồng chân không nhiệt, chuẩn bị cho sứ mệnh săn tìm hành tinh giống Trái Đất vào năm 2026. (Nguồn: ESA-Remedia)
Các nhà nghiên cứu đang hướng sự chú ý tới sao Hỏa, với kế hoạch của Nhật Bản phóng sứ mệnh Martian Moons eXploration (MMX) để thăm dò hai mặt trăng của hành tinh đỏ là Phobos và Deimos. Con tàu sẽ thu thập mẫu từ bề mặt Phobos và đưa về Trái Đất vào năm 2031 – một thành tựu chưa từng có trước đây.
Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cũng dự định phóng vệ tinh săn hành tinh PLATO vào cuối năm tới. Với 26 camera, PLATO sẽ theo dõi hơn 200.000 ngôi sao sáng và tìm kiếm những “hành tinh song sinh Trái Đất” – nơi có điều kiện nhiệt độ cho phép nước tồn tại ở dạng lỏng.
Trong khi đó, Ấn Độ sẽ tiếp tục vận hành sứ mệnh Mặt Trời đầu tiên của mình, Aditya-L1, nhằm quan sát giai đoạn cực đại hoạt động của Mặt Trời – chu kỳ khoảng 11 năm với số lượng vết đen, bùng nổ và bão Mặt Trời cao nhất. Vệ tinh này đã được đặt trong quỹ đạo halo cách Trái Đất khoảng 1,5 triệu km từ năm ngoái, cho phép quan sát liên tục. Dữ liệu thu thập sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về bề mặt và hoạt động của Mặt Trời trong giai đoạn cực đại.
Tàu khoan biển sâu Meng Xiang của Trung Quốc - chuẩn bị thực hiện sứ mệnh khoa học đầu tiên nhằm tiếp cận lớp manti Trái Đất. (Nguồn: Xinhua)
Bên cạnh đó, chúng ta cũng sẽ đặt kì vọng vào những khám phá mới ngay trên hành tinh của chúng ta. Trung Quốc sẽ đưa tàu khoan biển sâu Meng Xiang vào hoạt động, có khả năng khoan xuyên lớp vỏ đại dương tới tận lớp manti, mở ra cơ hội nghiên cứu cấu trúc Trái Đất và nguồn gốc hoạt động kiến tạo.
Có thể thấy, năm 2026 sẽ là thời điểm mà khoa học nhân loại tiến thêm nhiều bước dài, từ việc mở rộng hiểu biết về vũ trụ cho tới cải thiện sức khỏe con người. Những dự án và sứ mệnh này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn hứa hẹn tạo ra các nền tảng mới cho tương lai.
