Ông Trương (57 tuổi, Trung Quốc) vốn không có tiền sử mắc các bệnh mạn tính và hiếm khi phải đi viện.
Sau khi nghỉ hưu, ông có nhiều thời gian rảnh hơn và hình thành thói quen ăn vặt. Trong nhà luôn có sẵn bánh ngọt, trái cây sấy và các món ăn chiên rán.
Một năm trước, ông phát hiện mắc gan nhiễm mỡ mức độ nhẹ. Bác sĩ khuyến cáo nên hạn chế đồ ăn vặt và tăng cường vận động. Tuy nhiên, ông cho rằng gan nhiễm mỡ là bệnh nhẹ nên ông không thay đổi lối sống.
Một năm sau, ông bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, chướng bụng và vàng da. Đến bệnh viện kiểm tra, bệnh đã tiến triển đến giai đoạn xơ gan nặng kèm suy giảm chức năng gan. Dù được điều trị tích cực, ông vẫn không qua khỏi.
Các bác sĩ cho biết, nhiều người mắc gan nhiễm mỡ không liên quan đến rượu bia mà xuất phát từ chế độ ăn uống thiếu lành mạnh kéo dài.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, không phải mọi món ăn vặt đều có hại. Tuy nhiên, việc thường xuyên tiêu thụ các thực phẩm giàu đường, muối và chất béo có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tích tụ mỡ trong gan.
Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện
Các loại bánh kem, bánh quy bơ, bánh mì ngọt, đồ tráng miệng chế biến sẵn thường chứa lượng lớn đường bổ sung, siro glucose-fructose và chất béo bão hòa.
Khi lượng đường nạp vào vượt quá nhu cầu của cơ thể, phần dư thừa sẽ được chuyển hóa thành triglyceride và tích tụ trong gan. Đây là một trong những cơ chế quan trọng dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu đường, đặc biệt là fructose từ đồ uống và thực phẩm chế biến sẵn, có liên quan mật thiết đến sự phát triển của gan nhiễm mỡ.
Trái cây sấy tẩm đường, ô mai và các thực phẩm ngâm mặn
Ảnh minh hoạ.
Ô mai, mận muối, vỏ quýt muối hay nhiều loại trái cây sấy công nghiệp thường chứa lượng đường và natri khá cao. Việc tiêu thụ thường xuyên các sản phẩm này có thể làm tăng tổng lượng calo nạp vào cơ thể, đồng thời góp phần gây rối loạn chuyển hóa. Một số sản phẩm chế biến còn chứa phụ gia thực phẩm mà người dùng dễ bỏ qua.
Các loại hạt rang tẩm gia vị hoặc chiên dầu
Ảnh minh hoạ.
Đậu phộng chiên, hạt điều rang muối, các loại hạt phủ đường hoặc tẩm gia vị đậm đà là những món ăn được nhiều người yêu thích. Bản thân các loại hạt là thực phẩm giàu dinh dưỡng và có lợi cho sức khỏe tim mạch nếu sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, khi được chiên dầu hoặc bổ sung nhiều muối, đường, lượng calo sẽ tăng đáng kể.
Ăn quá nhiều trong thời gian dài có thể dẫn đến dư thừa năng lượng, tăng cân và gia tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa là gì?
Gan nhiễm mỡ không do rượu, hiện nay được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD – metabolic dysfunction–associated steatotic liver disease). Đây là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, liên quan chặt chẽ đến các rối loạn chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường tuýp 2, rối loạn mỡ máu và kháng insulin.
Điều đáng lo ngại là gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa không chỉ là bệnh của riêng gan. Phần lớn người bệnh đồng thời có ít nhất một yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường. Chính vì vậy, bệnh làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Quan trọng hơn, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, suy gan và ung thư gan. Nhiều nghiên cứu dự báo rằng trong tương lai không xa, xơ gan và ung thư gan do gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa sẽ trở thành nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ghép gan, vượt qua cả viêm gan virus.
Các giai đoạn tiến triển của gan nhiễm mỡ
Khi mới bắt đầu, tình trạng gan nhiễm mỡ thường không ảnh hưởng gì đến sức khỏe vì vậy bệnh nhân thường không biết mình mắc bệnh và không được điều trị sớm. Tuy nhiên, gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không còn tùy thuộc vào mức độ nhiễm mỡ tại thời điểm phát hiện bệnh và điều trị có đúng và kịp thời không.
-Gan nhiễm mỡ cấp độ 1: tỉ lệ mỡ chiếm 5 - 10% trên tổng trọng lượng của gan, đây là giai đoạn đầu của bệnh vì vậy các dấu hiệu thường rất nhẹ và không gây nguy hiểm tới sức khỏe. Việc cần làm là thay đổi chế độ ăn uống, tăng cường vận động và tuân thủ theo phương pháp điều trị của bác sĩ.
Người đàn ông 58 tuổi đột ngột tử vong sau khi nôn mửa, bác sĩ cảnh báo thói quen "cực độc"ĐỌC NGAY-Gan nhiễm mỡ cấp độ 2: tỉ lệ mỡ ở cấp độ 2 đã lên đến 10 - 25% trọng lượng của gan. Lúc này, mỡ đã lan rộng ra các mô gan và cơ hoành, tuy vẫn chưa gây nguy hiểm lớn đến sức khỏe nhưng nếu không được điều trị kịp thời thì gan nhiễm mỡ cấp độ 2 có thể tiến triển thành độ 3.
-Gan nhiễm mỡ cấp độ 3: là giai đoạn cuối của quá trình nhiễm mỡ ở gan và là giai đoạn nguy hiểm nhất, rất khó điều trị và phục hồi, thậm chí có thể tử vong hoặc tăng các biến chứng về gan như xơ gan, ung thư gan.
Do gan nhiễm mỡ thường không gây triệu chứng rõ ràng, nhiều người chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo cần chủ động sàng lọc ở các đối tượng nguy cơ cao, bao gồm người thừa cân, béo phì, đái tháo đường typ 2, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, ít vận động hoặc có tăng men gan không rõ nguyên nhân.
Với một số trường hợp, người bệnh có thể gặp phải triệu chứng như: Luôn cảm thấy thiếu năng lượng, mệt mỏi. Cảm thấy đau tức ở hạ sườn phải. Khó tiêu, đầy bụng, chán ăn. Vàng da nhẹ (ít gặp).
Một số lưu ý trong ăn uống và sinh hoạt đối với người bệnh gan nhiễm mỡ
Ảnh minh hoạ.
Trong ăn uống người bệnh gan nhiễm mỡ nên hạn chế lượng chất béo do cung cấp lượng calo cao và tăng nguy cơ thừa cân, béo phì; thay thế chất béo bão hòa, bao gồm cả saturated fats và trans fats, bằng chất béo không bão hòa, đặc biệt là omega-3, có thể đồng thời làm giảm nguy cơ bệnh lý tim mạch; tăng cường các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp (glycemic index - GI) như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ và một số loại trái cây như lê, cam, táo, ổi, bưởi…; tránh các loại thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn, đặc biệt là fructose. Fructose có trong nước ngọt có đường, đồ uống thể thao, trà có đường và các loại nước trái cây; tránh sử dụng rượu vì rượu có thể gây tổn thương thêm cho gan.
Thói quen thức khuya làm rối loạn nhịp sinh học, giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nguy cơ các yếu tố viêm, từ đó gây ảnh hưởng tiêu cực tới tiến triển bệnh.
Do đó, cần duy trì giấc ngủ đủ và đúng giờ là yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh hiệu quả; duy trì giấc ngủ trung bình 7–8 giờ/ngày; tập thể dục đều đặn 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày/tuần; uống đủ nước mỗi ngày (1,5–2 lít), hạn chế nước ngọt có gas; theo dõi men gan và tiến triển của bệnh lý định kỳ, tuân thủ điều trị của bác sĩ.
Minh Hoa (t/h)
