Theo điều tra của Financial Times, có ít nhất 48 công ty vỏ bọc, đăng ký tại nhiều địa chỉ khác nhau, nhưng thực chất dường như phối hợp hoạt động nhằm che giấu nguồn gốc dầu Nga, đặc biệt là dầu từ tập đoàn nhà nước Rosneft.
Mấu chốt khiến mạng lưới bị phát hiện là việc tất cả các công ty này cùng sử dụng chung một máy chủ email riêng có tên “mx.phoenixtrading.ltd”, cho thấy họ chia sẻ hệ thống vận hành hậu cần.
Việc trung chuyển dầu qua các bên trung gian giúp che đậy danh tính những thực thể bị trừng phạt và mức giá giao dịch thực tế, qua đó phá vỡ hiệu quả cơ chế áp trần giá dầu Nga. Nhu cầu che giấu nguồn gốc dầu càng gia tăng kể từ tháng 10/2025, khi Mỹ đưa Rosneft và Lukoil, 2 nhà xuất khẩu dầu lớn nhất Nga, vào danh sách trừng phạt.
Sau thời điểm đó, một công ty gần như vô danh mang tên Redwood Global Supply bất ngờ nổi lên trở thành nhà xuất khẩu dầu thô Nga lớn nhất. Redwood được thành lập tại Ras Al Khaimah (UAE) và đã bị Anh trừng phạt vào tháng 12. FT xác định công ty này có liên hệ với tên miền “redwoodgroup.ltd”, cũng dùng chung máy chủ email nói trên và có cùng số điện thoại với một thực thể khác trong mạng lưới.
FT phát hiện tổng cộng 442 tên miền cùng sử dụng máy chủ email này. Qua đối chiếu với dữ liệu hải quan Nga và Ấn Độ, tờ báo xác định nhiều công ty trong danh sách có liên quan trực tiếp đến giao dịch dầu Nga. Ví dụ, Foxton FZCO, công ty có trụ sở tại Dubai, được ghi nhận mua 5,6 tỷ USD dầu Nga, trùng khớp với tên miền “foxton-fzco.com”. Tương tự, Advan Alliance, công ty bán 1,5 tỷ USD dầu Nga vào Ấn Độ, có liên hệ với “advanalliance.ltd”.
Tổng giá trị giao dịch liên quan đến các công ty này vượt 90 tỷ USD, song FT cho rằng con số thực tế có thể còn cao hơn do dữ liệu hải quan chưa đầy đủ. Ngoài ra, nhiều thực thể có vòng đời rất ngắn, trung bình chỉ khoảng 6 tháng, nhằm né tránh trừng phạt.
Mạng lưới này được cho là có liên hệ với nhóm doanh nhân Azerbaijan, trong đó nổi bật là Etibar Eyyub, người bị EU cáo buộc giúp Rosneft che giấu nguồn gốc dầu xuất khẩu. Ông từng bị Anh trừng phạt vì có liên quan đến Coral Energy (nay đổi tên thành 2Rivers). Một tên miền “EEOffice.com” cũng sử dụng máy chủ email chung và được cho là từng thuộc về Eyyub.
Các chuyên gia nhận định đây là mô hình “ma trận công ty” từng phổ biến từ thập niên 1990 để né thuế và lách luật. Tuy nhiên, điều gây bất ngờ là quy mô và tầm ảnh hưởng của mạng lưới này đối với Rosneft. Theo dữ liệu tháng 11/2024, thời điểm gần nhất có số liệu đầy đủ, hơn 80% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của Rosneft được cho là đi qua hệ thống công ty này.
Các công ty trong mạng lưới thường đóng vai trò khác nhau: một nhóm mua hàng, nhóm khác bán lại vào thị trường như Ấn Độ và Trung Quốc, thậm chí chuyển qua UAE để trung gian. Hầu hết lô hàng được ghi chung chung là “export blend”, tránh ghi rõ chủng loại dầu nhằm khó truy vết nguồn gốc.
EU hiện đang xem xét sử dụng các bằng chứng này để áp đặt trừng phạt mới. Đại diện EU về trừng phạt, David O’Sullivan, cho biết các hành vi lách luật ngày càng tinh vi và phức tạp hơn, buộc phương Tây phải liên tục điều chỉnh biện pháp đáp trả.
Trước các cáo buộc, ông Tahir Garayev, nhà sáng lập Coral Energy, phủ nhận mọi liên quan. Eyyub cũng từng bác bỏ cáo buộc khi bị EU trừng phạt, khẳng định chưa từng làm điều gì trái pháp luật.
Dù vậy, giới phân tích cho rằng việc sử dụng hàng chục công ty bình phong, đổi tên tàu, đổi chủ sở hữu và vận hành “hạm đội bóng tối” cho thấy một nỗ lực có hệ thống nhằm giữ dòng chảy dầu Nga không bị gián đoạn.
Theo FT
