Học sinh bắt đầu học cách gọi tên áp lực
"Em thấy mệt… nhưng không biết mệt vì cái gì". Câu nói bật ra giữa hội trường đông kín học sinh Trường THPT Tiểu La, thành phố Đà Nẵng, ngày 28/3 khiến cả tất cả lặng im. Không ai cười. Không ai quay xuống nhìn bạn. Một kiểu im lặng hiếm thấy trong một buổi sinh hoạt tập thể.
Cô nữ sinh lớp 11 vẫn đứng đó, tay siết nhẹ chiếc micro, mắt nhìn xuống. Ở phía dưới, vài bạn gật đầu. Có lẽ không ít người đang thấy mình trong câu nói ấy.
Nhiều câu chuyện riêng tư được học sinh chia sẻ trong buổi tư vấn tâm lý.
Khoảng 1.000 học sinh tham gia chương trình chăm sóc sức khỏe tinh thần do Đại học Đông Á tổ chức tại Trường THPT Tiểu La. Nhưng thay vì những bài nói chuyện quen thuộc, chương trình mở ra như một không gian để học sinh… nói thật.
Những câu hỏi không có trong sách giáo khoa lần lượt được đưa ra: "Làm sao để không bị bỏ lại phía sau khi ai cũng giỏi?"; "Nếu cuộc đời không rực rỡ thì có sao không?"; "Tuổi học trò nên yêu hay nên đợi?"; "Nếu chọn sai nghề thì có phải làm lại từ đầu?"…
Có em nói liền mạch, có em ấp úng. Có em đang nói thì dừng lại, xin… hít thở một chút.
TS Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu trao đổi, gợi mở để học sinh nhìn nhận lại áp lực của chính mình.
TS tâm lý Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu không vội trả lời. Anh hỏi lại, gợi mở, rồi kể những câu chuyện nhỏ, rất đời thường.
Anh nói chậm, gần như thủ thỉ: Không phải ai cũng cần phải rực rỡ. Có những người, chỉ cần một cuộc sống bình yên, không thấy mình lạc lõng giữa dòng người đã là đủ.
Rồi anh dừng lại một chút, như để lời nói kịp "chạm" xuống phía dưới hội trường.
Có những con đường không cần phải đi thật nhanh, anh nói tiếp. Điều quan trọng hơn là biết mình đang đi về đâu, và con đường đó có thực sự thuộc về mình hay không.
Câu trả lời không ồn ào, nhưng đủ khiến nhiều học sinh lặng đi. Một số em lấy điện thoại ghi lại. Một số khác chỉ ngồi im, ánh mắt không rời sân khấu.
Trường học trở thành "điểm tựa tinh thần"
"Áp lực học chỉ là phần nổi", thầy thuốc nhân dân, BS.CKII Lâm Tứ Trung, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Tâm thần thành phố Đà Nẵng, nói.
Bác sĩ Lâm Tứ Trung trao đổi cùng học sinh về cách nhận diện stress và lo âu.
Ông cho rằng học sinh ngày nay không thiếu cơ hội, nhưng lại thiếu "kỹ năng đối diện với áp lực". "Kỷ nguyên số giúp các em kết nối nhanh hơn, tiếp cận nhiều thông tin hơn. Nhưng cũng chính điều đó khiến các em dễ rơi vào so sánh, lo âu, và cảm giác không đủ tốt", ông nói.
Áp lực không chỉ đến từ điểm số hay kỳ thi. Nó đến từ những điều rất đời thường: một bài đăng trên mạng xã hội, một lời nhận xét của bạn bè, hay sự kỳ vọng không lời từ gia đình.
Mỗi mùa thi, áp lực lại dồn nén. Nhưng khác với trước đây, áp lực của học sinh hiện nay không "bộc lộ" rõ ràng. Nhiều em chọn cách im lặng.
Góc tư vấn riêng nơi học sinh có thể nói thật về những điều khó chia sẻ.
Ở phía sau hội trường, một góc nhỏ được dành cho tư vấn riêng. Không có bục, không có micro. Chỉ là những chiếc ghế đặt gần nhau.
Một nam sinh lớp 12 ngồi xuống khá lâu rồi mới nói: "Em sợ chọn sai ngành. Ba mẹ muốn em học kinh tế, nhưng em không thấy mình ở đó".
Một nữ sinh khác chỉ nói vỏn vẹn: "Em thấy mình không đủ tốt". Rồi im lặng.
Nam sinh lớp 11 lại chia sẻ: "Em không dám nói với ba mẹ là mình mệt. Sợ họ nghĩ mình yếu đuối".
Những cuộc trò chuyện không dài, nhưng không bị cắt ngang. Có khi chuyên gia chỉ hỏi lại vài câu, rồi để học sinh tự nói tiếp.
Ở bàn bên cạnh, các bác sĩ tiến hành tầm soát sức khỏe tinh thần, hướng dẫn cách nhận diện dấu hiệu stress, lo âu. Một số học sinh được phát thuốc hỗ trợ, nhưng phần lớn chỉ cần… một cuộc nói chuyện.
Kết thúc phần tư vấn, nhiều em vẫn ngồi lại. Không vội đứng dậy. Không vội rời đi.
Ở một góc khác, thầy cô cũng ngồi lại. Thầy Nguyễn Viết Trung, Phó hiệu trưởng Trường THPT Tiểu La, nói nhỏ: "Năm ngoái tổ chức, tụi nhỏ thay đổi rõ lắm. Có em trước đó rất ít nói, sau này chủ động tìm giáo viên để chia sẻ".
Theo thầy, điều quan trọng không phải là giải quyết ngay mọi vấn đề, mà là để học sinh biết rằng mình có thể nói ra.
"Người lớn hay quen khuyên. Nhưng nhiều khi các em chỉ cần được nghe thôi", thầy nói.
Chương trình giúp học sinh có cơ hội nói ra và hiểu rõ hơn cảm xúc của mình.
Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng tham gia chương trình, đặt câu hỏi về cách trò chuyện với con, cách nhận biết dấu hiệu bất ổn tâm lý. Những câu hỏi từ người lớn cũng không kém phần bối rối.
Chương trình tại Đà Nẵng chỉ là một điểm trong chuỗi gần 20 trường THPT ở miền Trung – Tây Nguyên, dự kiến kéo dài đến hết tháng 4, với hơn 15.000 học sinh tham gia. Nhưng có lẽ, điều còn lại không nằm ở con số.
Khi chương trình kết thúc, nhiều học sinh vẫn đứng lại trước sân trường. Có em chờ để hỏi thêm một câu. Có em chỉ nói "cảm ơn" rồi đi.
Ở hành lang, một nhóm bạn nói với nhau: "Mai tụi mình thử nói chuyện với nhau đi, đừng giữ trong lòng nữa".
Không ai chắc những áp lực sẽ biến mất sau một buổi sáng. Nhưng ít nhất, một số em đã bắt đầu gọi tên được cảm xúc của mình.
