Ngân sách không thể đáp ứng kịp hạ tầng cấp bách
Là một nền kinh tế đang phát triển và cơ sở hạ tầng còn thiếu, yếu, cần được hoàn thiện, nhưng quỹ vốn đầu tư hạ tầng của Việt Nam đang thiếu. Trong khi đó, triển vọng phát triển hạ tầng giao thông giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng cao, với trọng tâm là phát triển đồng bộ, hiện đại và thông minh.
Việt Nam đặt mục tiêu đạt 5.000 km cao tốc vào năm 2030, triển khai đồng bộ các dự án đường sắt tốc độ cao và các tuyến đường sắt kết nối quốc tế, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, nâng cấp các cảng biển, áp dụng giao thông thông minh (ITS), thu phí không dừng (ETC) và công nghệ số trong quản lý. Đầu tư công tiếp tục là động lực chính, kết hợp với các chính sách hợp tác công - tư (PPP) mới để thu hút vốn đầu tư tư nhân. Do đó, việc thúc đẩy xã hội hóa, đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), trong đó có hình thức hợp đồng BT, BOT (xây dựng - khai thác - chuyển giao) để hoàn thiện nền kinh tế là rất cần thiết.
Công trình cống ngăn triều Bến Nghé thuộc dự án BT “Giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu - giai đoạn 1”. Ảnh: Hữu Huy.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TPHCM, giai đoạn 2026-2030, TPHCM cần hơn 3 triệu tỷ đồng nhưng mới cân đối được hơn 1 triệu tỷ đồng. Với quy định mới thông thoáng hơn, TPHCM có điều kiện huy động nguồn lực đất đai thông qua hình thức BT để đẩy nhanh các dự án hạ tầng.
Mới đây, HĐND TPHCM cũng thông qua chủ trương đầu tư 3 dự án theo hợp đồng BT gồm cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc với tổng mức đầu tư hơn 182.000 tỷ đồng. Nhiều dự án khác cũng đang được nhà đầu tư đề xuất theo hình thức BT với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 366.000 tỷ đồng.
Theo ông Hoàng Kim Hoài - Tổng Giám đốc Phúc Điền Land, ngân sách Nhà nước hiện không thể đáp ứng kịp nhu cầu hạ tầng cấp bách. Nếu chỉ trông chờ vào đầu tư công thuần túy, nhiều dự án sẽ bị trì trệ khi việc chi tiêu, lập ngân sách cho các dự án mất quá nhiều thời gian, làm mất cơ hội tăng trưởng kinh tế và nguồn thu tương lai của địa phương.
Lợi ích lớn nhất của các dự án BT chính là những đóng góp quan trọng cho xã hội và cộng đồng. Nếu không áp dụng hình thức đầu tư BT thì không dễ dàng triển khai những dự án quy mô lớn, đặc biệt là với những dự án phục vụ mục đích công. Hơn nữa, với nguồn vốn ngân sách hạn hẹp hiện nay, việc kêu gọi các nguồn vốn đầu tư ngoài ngân sách, đặc biệt là mô hình PPP được xem là giải pháp hiệu quả.
“Trên thực tế, các dự án BT giao thông đã phát huy hiệu quả khi mỗi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác đã giúp giảm ùn tắc giao thông, tạo kết nối nhanh chóng giữa các khu vực, rút ngắn khoảng cách, tiết kiệm chi phí vận chuyển, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển”, ông Hoài nói.
Huy động nguồn lực tư nhân
Không phải bây giờ mà hơn 20 năm trước, loại hợp đồng BT đã ra đời và đến năm 2021 thì bị dừng. Phải tới ngày 1/7/2025, các dự án BT mới tiếp tục được thực hiện. Thực tế chứng minh khi dừng loại hình BT, tốc độ phát triển hạ tầng tại Việt Nam đã giảm rõ rệt.
Dự án BT đường Vành đai 2 TPHCM tái khởi động trở lại sau nhiều năm ngưng trệ. Ảnh: Duy Anh.
Theo thống kê của Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), 81% các dự án bất động sản vướng mắc đã được xử lý. Tuy nhiên, phần còn lại không dễ giải quyết, đặc biệt là các dự án theo hợp đồng BT.
Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch HoREA - khẳng định: BT đang là cục xương khó nuốt của thị trường. Nếu không có giải pháp mạnh và rõ ràng, bài toán này sẽ kéo dài, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và ách tắc nguồn lực phát triển đô thị. Trong điều kiện Chính phủ đang đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, loại hình hợp đồng BT giúp huy động nguồn lực tư nhân để có hạ tầng sớm ở hiện tại, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.
Ông Lê Hoàng Châu đánh giá cao việc TPHCM xác lập quỹ đất với quy mô lớn để chuẩn bị đối ứng cho các dự án BT nhằm tạo điều kiện cho UBND TPHCM triển khai các bước tiếp theo. Đây cũng là tín hiệu khẳng định TPHCM đã sẵn sàng mời gọi các nhà đầu tư vào giải quyết những dự án hạ tầng cấp bách.
Chủ tịch HoREA cho rằng, khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn thì việc thanh toán bằng quỹ đất không chỉ giúp giảm áp lực vốn cho Nhà nước mà còn tạo động lực cho nhà đầu tư tham gia.
Phải công bằng
Chủ tịch HoREA Lê Hoàng Châu cho biết, nhiều dự án BT trên cả nước đã hoàn thành, bàn giao công trình cho Nhà nước nhưng vẫn chưa được thanh toán bằng quỹ đất do vướng quy định về thời điểm xác định giá đất.
“Thời điểm xác định giá đất đối với phần đất thanh toán cho hợp đồng BT phải là thời điểm ký hợp đồng, hoặc thời điểm nhà đầu tư hoàn thành bàn giao công trình. Điều này nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng, bình đẳng và sòng phẳng giữa Nhà nước và nhà đầu tư”, ông Châu nói và phân tích, nếu giá trị công trình BT được xác định tại thời điểm hoàn thành, nhưng giá đất lại tính ở thời điểm giao đất sau đó rất lâu thì sẽ tạo ra sự lệch pha khiến nhà đầu tư chịu rủi ro lớn do biến động giá đất.
Thời điểm xác định giá đất đối với phần đất thanh toán cho hợp đồng BT phải là thời điểm ký hợp đồng, hoặc thời điểm nhà đầu tư hoàn thành, bàn giao công trình.
Khi doanh nghiệp không cân đối được tài chính, dự án đối ứng thường là các dự án nhà ở, khu đô thị sẽ không thể triển khai. Muốn thị trường vận hành lành mạnh thì phải bảo đảm nguyên tắc ngang giá, xác định tại cùng một thời điểm giữa giá trị công trình BT và giá trị quỹ đất thanh toán.
Theo lãnh đạo HoREA, nếu nút thắt này được tháo gỡ, nhiều khu đất sẽ sớm được đưa vào khai thác, góp phần tăng nguồn cung nhà ở, giảm áp lực giá nhà, đặc biệt tại các đô thị lớn như TPHCM, nơi nhu cầu ở thực của người dân vẫn rất cao. "Đây là giải pháp hợp lý, giúp tháo gỡ vướng mắc cho nhiều nhà đầu tư và đảm bảo nguyên tắc không hồi tố, tránh thiệt hại do chậm trễ từ phía cơ quan quản lý", ông Châu nói.
