Hòn đảo nhỏ chỉ dài vỏn vẹn 8km trên Vịnh Ba Tư đang bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý của giới quan sát quốc tế khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang. Đó là đảo Kharg của Iran - nơi được xem như “trái tim” của hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của nước này. Trước đó ngày 7/3, Axios đưa tin chính quyền Mỹ đã thảo luận về việc chiếm giữ hòn đảo.
“Trái tim” xuất khẩu dầu của Iran
Nằm cách bờ biển phía Tây Bắc Iran khoảng 25km, đảo Kharg giữ vai trò then chốt trong hệ thống năng lượng của Tehran. Theo các ước tính, khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được tập kết và bốc dỡ tại đây trước khi các tàu chở dầu rời Vịnh Ba Tư và đi qua eo biển Hormuz để tới thị trường quốc tế.
Cơ sở hạ tầng trên đảo có khả năng xử lý tới 7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Dù diện tích của Kharg chưa bằng một nửa đảo Manhattan của Mỹ, nơi này lại đảm nhiệm phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, khiến nó trở thành mục tiêu quân sự trong bối cảnh xung đột khu vực gia tăng.
Đảo Kharg có diện tích chưa bằng một nửa Manhattan ở New York, nhưng lại đảm nhiệm khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran. (Nguồn: Getty)
Cho đến nay, đảo Kharg vẫn chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các cuộc tấn công gần đây do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào một số mục tiêu tại Iran. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vai trò kinh tế đặc biệt của hòn đảo khiến nó trở thành điểm nóng chiến lược nếu xung đột tiếp tục leo thang.
Theo ông Petras Katinas, nhà nghiên cứu về khí hậu, năng lượng và quốc phòng tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng RUSI có trụ sở ở London, việc chiếm giữ hòn đảo này “sẽ cắt đứt huyết mạch dầu mỏ của Iran”, nguồn sống còn đối với chính quyền Tehran.
Tuy nhiên, việc kiểm soát hòn đảo này không hề dễ dàng. Ông Petras cho rằng điều đó có thể đòi hỏi một chiến dịch đổ bộ quy mô lớn, trong khi Washington hiện vẫn úp mở với kịch bản triển khai lực lượng bộ binh.
Nguy cơ cú sốc mới đối với thị trường dầu mỏ
Trong khi đó, thị trường năng lượng toàn cầu đã bắt đầu phản ứng trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Giá dầu thế giới đã tăng lên gần 120 USD/thùng, mức cao nhất kể từ giữa năm 2022, sau khi Mỹ và Israel tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào một số cơ sở nhiên liệu và kho chứa dầu của Iran.
Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng bất kỳ động quân sự nào nhằm vào đảo Kharg đều có thể gây ra những hệ quả khó lường đối với thị trường năng lượng thế giới.
Tamas Varga, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại công ty môi giới PVM, cho rằng nếu Mỹ kiểm soát hòn đảo này, đó sẽ là cú đánh mạnh vào nền kinh tế Iran - quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ dầu mỏ.
“Nếu Tổng thống Donald Trump quyết định chiếm giữ hòn đảo chiến lược này, đó sẽ là đòn giáng mạnh vào chính quyền Iran, bởi họ sẽ mất đi một nguồn thu quan trọng. Động thái đó phần nào gợi nhớ đến sự can thiệp của Mỹ tại Venezuela hồi đầu năm, khi Washington trên thực tế đã nắm quyền kiểm soát ngành dầu mỏ của nước này” , chuyên gia Tamas nói.
Đảo Kharg nằm cách bờ biển phía Tây Bắc Iran khoảng 25km. (Nguồn: CNBC)
Trong một báo cáo mới đây, ngân hàng JP Morgan nhận định nếu Mỹ và Israel kiểm soát đảo Kharg, hoạt động xuất khẩu dầu của Iran có thể bị tê liệt, khiến sản lượng giảm mạnh và làm gia tăng nguy cơ Tehran trả đũa nhằm vào các cơ sở năng lượng trong khu vực.
Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), đóng góp khoảng 4,5% nguồn cung dầu toàn cầu. Nước này khai thác khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, cùng với khoảng 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ (condensate) và các loại nhiên liệu lỏng khác.
Đảo Kharg cũng là trung tâm tiếp nhận dầu được vận chuyển qua đường ống từ các mỏ khai thác lớn nhất của Iran, bao gồm Ahvaz, Marun và Gachsaran. Sức chứa kho dầu trên đảo ước tính khoảng 30 triệu thùng. Dữ liệu từ công ty phân tích Kpler cho thấy hiện có khoảng 18 triệu thùng dầu thô đang được lưu trữ tại đây, tương đương lượng xuất khẩu trong 10-12 ngày trong điều kiện bình thường.
Vị trí 2 tàu sân bay của Mỹ ở Trung Đông.
Căng thẳng khu vực cũng đang tác động trực tiếp tới eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường thủy cực kỳ quan trọng nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 37 km và các tàu phải di chuyển qua hai hành lang hàng hải rộng khoảng 3,7 km mỗi chiều.
Khoảng 20% lượng dầu vận chuyển trên toàn thế giới đi qua tuyến đường này mỗi năm, cùng với lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu từ khu vực. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng quốc tế.
