Những “van giảm áp” bất ngờ của thị trường dầu
Trong nhiều thập kỷ, giới giao dịch dầu mỏ, lãnh đạo các tập đoàn năng lượng và các nhà phân tích đều cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa, kinh tế toàn cầu sẽ đối mặt một thảm họa. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường năng lượng, nơi một phần lớn dầu thô Trung Đông đi qua trước khi đến châu Á, châu Âu và các khu vực tiêu thụ lớn khác.
Thế nhưng, hơn 3 tháng sau khi tuyến đường này gần như bị phong tỏa, điều gây bất ngờ là giá dầu vẫn chưa bùng nổ như những kịch bản bi quan nhất. Cú sốc nguồn cung hiện được xem là nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại, với hơn 10 triệu thùng dầu/ngày từ Trung Đông bị mất khỏi thị trường. Dù vậy, dầu thô vẫn giao dịch dưới 100 USD/thùng, thay vì vọt lên 200 USD hay thậm chí cao hơn như nhiều người từng lo sợ.
Có nhiều yếu tố đang giúp thị trường tránh được kịch bản tồi tệ nhất. Xuất khẩu dầu và nhiên liệu của Mỹ tăng lên mức kỷ lục, nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc bất ngờ giảm mạnh. Hơn nữa, một phần dầu thô vẫn tìm được đường đi qua eo biển Hormuz, trong khi lượng dư cung trước chiến tranh cũng giúp hấp thụ một phần cú sốc.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 6/6 nói rằng nhiều người từng nghĩ tình hình sẽ tồi tệ hơn nhiều. Ông nhắc đến việc giá dầu quanh 96 USD/thùng và nói có người từng dự báo giá có thể lên tới 300 USD/thùng.
Cùng lúc, Mỹ nổi lên như nhà cung cấp linh hoạt quan trọng nhất thế giới kể từ khi mở các đợt tấn công Iran vào cuối tháng 2. Xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu của Mỹ trong tháng 5 cao hơn hơn 2 triệu thùng/ngày so với mức trung bình của cả năm trước. Nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến hơn 1 thập kỷ qua, Mỹ không chỉ tự chủ hơn về năng lượng mà còn có khả năng bơm thêm nguồn cung ra thị trường quốc tế trong thời điểm khủng hoảng.
Washington cũng sử dụng kho dự trữ chiến lược để ổn định thị trường. Chính quyền Trump cam kết tung ra 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược trong nỗ lực phối hợp với các nền kinh tế phát triển nhằm bù đắp nguồn cung thiếu hụt.
Có tuần, lượng dầu trong kho giảm tới 1,4 triệu thùng/ngày, tốc độ mà ít người nghĩ có thể duy trì. Gần một nửa lượng dầu được giải phóng đã được đưa sang châu Âu và các điểm đến nước ngoài khác.
Trung Quốc giảm mua, Mỹ tăng bán
Bất ngờ lớn nhất đến từ Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Theo Vortexa, lượng dầu nhập khẩu vào Trung Quốc trong tháng 5 giảm gần 40% so với mức trung bình năm ngoái. Mức giảm này đủ để bù đắp khoảng một phần ba đến một phần năm lượng dầu bị mất do chiến tranh, tùy theo từng cách ước tính.
Trong những năm qua, “cơn khát” dầu của Bắc Kinh thường xuyên vượt 10 triệu thùng/ngày. Nhưng kể từ khi chiến tranh Iran bùng phát, nhu cầu này giảm mạnh, một phần do Trung Quốc ngừng mở rộng kho dự trữ chiến lược khổng lồ. Ngoài ra, nước này đang chuyển một phần sản xuất hóa chất từ nguyên liệu dầu mỏ sang than đá, trong khi doanh số xe điện tăng nhanh cũng làm giảm nhu cầu xăng.
Các ước tính của Kpler và Energy Aspects cho thấy công suất lọc dầu của Trung Quốc trong tháng 5 và tháng 6 chỉ quanh 13 triệu thùng/ngày, mức từng thấy ở giai đoạn đầu đại dịch năm 2020. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 14,8 triệu thùng/ngày của năm ngoái. Warren Patterson, chiến lược gia hàng hóa của ING tại Singapore, nhận định việc Trung Quốc rút bớt khỏi thị trường dầu đã đóng vai trò then chốt trong việc tái cân bằng cung cầu toàn cầu và kìm giá dầu.
Nhờ hai lực đỡ là xuất khẩu Mỹ tăng mạnh và nhu cầu Trung Quốc giảm sâu, hợp đồng tương lai giá dầu Brent đã hạ xuống dưới 100 USD/thùng sau khi từng vọt lên mức kỷ lục trên 140 USD trong giai đoạn đầu chiến tranh. Các kỳ định giá gần đây cũng không cho thấy dấu hiệu thiếu hụt nghiêm trọng như thị trường từng lo ngại.
Ngoài Mỹ, một yếu tố khác giúp hạ nhiệt thị trường là dầu Nga. Chính quyền ông Trump đã miễn trừ một phần dầu Nga bị trừng phạt, giúp các nhà máy lọc dầu, đặc biệt tại Ấn Độ, tăng mua. Dòng dầu Nga sang Ấn Độ trong tháng 5 đạt trung bình khoảng 1,76 triệu thùng/ngày, cao hơn 63% so với tháng 2.
Với Ấn Độ, nước nhập khẩu dầu lớn thứ 3 thế giới, nguồn cung này đóng vai trò quan trọng trong việc bù đắp phần thiếu hụt từ Trung Đông.
Về phía Trung Đông, các nước sản xuất dầu vùng Vịnh cũng nhanh chóng kích hoạt những tuyến thay thế. Saudi Arabia dùng đường ống Đông - Tây để đưa hàng triệu thùng dầu mỗi ngày ra Biển Đỏ. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất bơm dầu tới cảng Fujairah, nằm ngoài Vịnh Ba Tư. Một số tàu chở dầu vẫn đi qua Hormuz bằng các thỏa thuận liên chính phủ, các chuyến hàng chấp nhận rủi ro cao hoặc với sự hỗ trợ của Mỹ.
Thị trường chờ một cú sốc mới
Dù vậy, giới phân tích cảnh báo các biện pháp xoay xở này đang dần chạm giới hạn. Tồn kho dầu tổng thể tại Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 2 thập kỷ. Kho dự trữ khẩn cấp không còn nhiều dư địa, trong khi tồn kho nhiên liệu đang tiến gần vùng nguy hiểm khi mùa hè, thời điểm nhu cầu đi lại tăng mạnh, đang đến gần.
Greg Sharenow, người phụ trách danh mục đầu tư hàng hóa tại Pimco, cảnh báo rằng mỗi tuần trôi qua, hệ thống lại thắt chặt thêm khoảng 70-80 triệu thùng. Theo ông, điều đó không thể kéo dài mãi. Trong vài tháng tới, thị trường có thể bước vào trạng thái thiếu linh hoạt nghiêm trọng vì các lớp đệm dự trữ đã bị bào mòn.
Mỹ cũng không thể duy trì mãi tốc độ xuất khẩu hiện nay. Các nhà máy lọc dầu trong nước đang phải hoạt động mạnh hơn thường lệ để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu, đồng thời cạnh tranh với các khách hàng quốc tế để giành nguồn dầu. Tại Cushing, Oklahoma - trung tâm lưu trữ quan trọng của Mỹ - tồn kho đang tiến gần mức thấp về vận hành.
Tại Hormuz, lưu lượng tàu vẫn giảm mạnh. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy mỗi ngày chỉ còn khoảng 2-3 chuyến đi qua, so với gần 100 chuyến trước xung đột. Việc theo dõi cũng trở nên khó khăn hơn do nhiễu GPS và gián đoạn tín hiệu.
Một quan chức am hiểu hoạt động của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ lại đưa ra con số cao hơn nhiều, gần 1.000 tàu thương mại ra vào Hormuz trong hai tháng qua, cho thấy bức tranh thực tế vẫn rất khó đo lường.
Một yếu tố khác giữ giá dầu không tăng quá mạnh là kỳ vọng dai dẳng rằng một thỏa thuận hòa bình có thể xuất hiện. Mỗi khi có tín hiệu đàm phán, giá dầu lại giảm sâu, khiến nhiều nhà đầu cơ giá lên không dám giữ vị thế lớn trong thời gian dài. Lượng hợp đồng mở đối với dầu Brent cũng đã giảm xuống mức thấp nhất từ tháng 8, phản ánh tâm lý né rủi ro của giới giao dịch.
Nhưng nếu không có thỏa thuận, các biện pháp tình thế khó có thể kéo dài mãi. Tom Baker, giám đốc điều hành Vitol Bahrain, cho biết thị trường hiện vẫn vận hành dựa trên kỳ vọng rằng giải pháp đang ở rất gần.
Theo Yahoo Finance
