Làng nhang từng một thời rực rỡ nay "thưa lửa" nghề
Làng nhang Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh đã tồn tại gần 100 năm, nơi những người thợ cần mẫn tạo ra từng nén nhang phục vụ đời sống tín ngưỡng. Nơi đây từng được công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2012.
Dọc con đường Mai Bá Hương, sắc đỏ của những bó chân nhang phơi khô vẫn còn, nhưng những cánh cổng xưởng đóng im lìm ngày một nhiều hơn. Từ năm 2024, nhiều cơ sở nhỏ lẻ phải đóng cửa vì không cạnh tranh nổi với nhang công nghiệp giá rẻ.
Làng nhang Lê Minh Xuân (làng nhang Bình Chánh) được mệnh danh là làng nhang lớn nhất khu vực Nam Bộ.
Những năm trước, mỗi dịp lễ, Tết, khắp làng rộn ràng tiếng máy xay bột, tiếng chặt tre, tiếng người gọi nhau í ới. Cả con đường phủ đầy màu đỏ rực của chân nhang, phảng phất mùi trầm quen thuộc.
Không chỉ mùa cao điểm, nhang tại đây tiêu thụ quanh năm. Tuy nhiên, mùa mưa gây khó khăn cho việc sấy khô, buộc người thợ phải làm việc vất vả hơn.
Ngày 29/1, chia sẻ với PV Người Đưa Tin, bà Lê Thị Thanh Thúy, người làm nhang hơn 20 năm cho biết: "Chúng tôi thường làm từ 1 - 2h sáng đến tận 22h tối, có khi ngủ gục bên đống chân nhang còn chưa phơi xong".
Làm nên những cây nhang không hề đơn giản.
Làm nhang không đơn giản chỉ là trộn bột, se que, mà là cả một quá trình tỉ mỉ, đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn.
Đầu tiên, phải làm chân nhang bằng tre, nhúng một đầu vào sơn đỏ rồi đem phơi nắng. Sau đó, bột nhang được nghiền từ vỏ cây bời lời, trộn theo công thức riêng để tạo mùi hương đặc trưng.
Công nhân trộn bột làm nhang.
Khi bột đã sẵn sàng, người thợ đổ vào phễu máy se nhang, bấm nút rồi đợi thành phẩm. Những cây nhang đều tăm tắp sẽ được đem phơi dưới nắng hoặc sấy khô trước khi đóng gói. Ngày nay, công đoạn se nhang đã có máy móc hỗ trợ, nhưng những công đoạn còn lại vẫn cần bàn tay con người tỉ mẩn, từng chút một.
Công đoạn phơi nắng cho nhang khô.
"Làm nhang là vậy, vừa nặng nhọc, vừa phải sạch sẽ. Chỉ cần sơ suất, bột trộn không đều, nhang sẽ cháy không đẹp. Người làm nghề như tôi nhìn vào là biết ngay", bà Nguyễn Khắc Thị Thúy, chủ xưởng nhang Minh Phước chia sẻ.
"Hồi trước, trong làng ai cũng có thể sống bằng nghề nhang. Giờ thì khó quá, lớp trẻ chẳng ai theo, lớp già thì ráng bám víu thêm ngày nào hay ngày đó", ông Trần Văn Thành, một người thợ lâu năm, lắc đầu buồn bã.
Hiện xưởng nhang Minh Phước là cơ sở lớn nhất còn duy trì hoạt động, với diện tích hơn 5.000m² và hơn 30 nhân công.
Nhiều người vẫn nghĩ nghề làm nhang nhẹ nhàng, không vất vả như những nghề tay chân khác nhưng ít ai biết rằng để có những nén nhang đỏ tươi, người thợ phải hít bụi bột nhang mỗi ngày, bàn tay lấm lem hóa chất nhuộm đến mức nứt nẻ.
"Cứ làm riết rồi quen, nhưng tối nào cũng ho sặc sụa vì bụi. Nhiều khi muốn bỏ lắm, nhưng rồi lại tiếc cái nghề tổ tiên để lại", ông Lê Minh, thợ hơn 10 năm trong nghề tâm sự.
Bà Ngọc Mai, 67 tuổi cặm cụi xếp từng bó nhang ngay ngắn, nói: "Ngày kiếm được 200.000 - 300.000 đồng, được bao ăn ở, vậy là mừng rồi. Chừng nào tay chân còn làm được, tôi vẫn còn bám nghề. Nhưng tôi sợ, một ngày làng này không còn ai nhóm lửa nữa...".
Những con số biết nói
Làng nghề se nhang hiện có 2 doanh nghiệp, 3 tổ hợp tác với 58 hộ đang hoạt động sản xuất. Tổng số lao động của làng nghề là 282 người, với thu nhập bình quân đạt từ 5 đến 7,5 triệu đồng/người/tháng.
Năng suất trung bình đạt 1.300 thiên nhang/ngày (1 thiên = 1.000 cây); giá bán 1 thiên nhang loại 40cm là 25.000 đồng.
Bên trong xưởng làm nhang.
Làng nghề se nhang có hai hình thức sản xuất là se nhang bằng máy thủ công (còn rất ít) và sử dụng máy phóng nhang tự động.
Đầu ra sản phẩm nhang của làng nghề tương đối ổn định. Tuy nhiên, các hộ se nhang chủ yếu thực hiện gia công theo đơn đặt hàng. Sản phẩm chủ yếu của làng nghề là nhang vòng và nhang cây lớn nhỏ đủ kích cỡ.
"Làng nghề đã hơn 30 năm, nhưng kinh tế bấp bênh quá, không biết còn trụ được bao lâu. Đời tôi còn cố được, chứ đời con chắc không còn ai làm nữa", bà Thúy trăn trở.
Theo UBND huyện Bình Chánh, trong những năm qua huyện đã phối hợp hỗ trợ vốn, máy móc trong sản xuất, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm làng nghề. Huyện đã hỗ trợ 5 hộ trực tiếp tham gia sản xuất nhang vay vốn từ Quỹ hỗ trợ nông dân, mỗi hộ vay 50 triệu đồng để phát triển ngành nghề nông thôn.
Để bảo tồn và phát triển làng nghề, cán bộ quản lý thường xuyên đi thực tế làng nghề, nắm chắc khó khăn để hỗ trợ hộ dân.
Huyện đã hỗ trợ 1 hộ kinh doanh viết đề án "Hỗ trợ máy móc, thiết bị trong dây chuyền sản xuất nhang an toàn và phát triển bền vững", gửi Trung tâm Phát triển Công nghiệp Hỗ trợ Tp.HCM để đề xuất bổ sung Đề án tham gia Chương trình khuyến công trên địa bàn huyện năm 2024.
Làng nhang Bình Chánh đang gặp khó về pháp lý đất đai, chi phí vận chuyển và chưa xây dựng được thương hiệu riêng.
Dù vậy, Tp.HCM vẫn có chính sách hỗ trợ, giúp một số hộ tiếp cận vốn vay, đầu tư máy móc. Nhưng đối với những người đã gắn bó với nghề, thứ họ cần không chỉ là tiền mà là lòng tin rằng nghề này còn có thể sống.
Những người làm nhang ở Bình Chánh cần một niềm tin, rằng nghề này còn có thể sống.
"Chúng tôi cần một hướng đi mới, một cách làm mới để có thể giữ được nghề này. Chứ nếu chỉ cầm cự mãi, thì làng nghề sớm muộn cũng chỉ còn trong ký ức. Tôi không biết sau này con tôi có làm không, nhưng tôi vẫn hy vọng. Chỉ cần có người làm, tôi tin nghề này vẫn còn tỏa hương. Nhang vẫn cháy, lửa vẫn còn, nhưng liệu có ai còn giữ lửa nghề?", chị Nguyễn Cát Bụi Thúy, một chủ xưởng lớn, khẳng định.
