Trong khi xe điện ngày càng trở nên rẻ hơn và được ưa chuộng tại hầu hết trên thế giới thì nước Mỹ lại đang đi ngược lại xu thế này.
Theo báo cáo Triển vọng Xe điện Toàn cầu 2026 được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố ngày 20/5 vừa qua, cứ 4 chiếc ô tô bán ra trên toàn cầu hiện nay thì có 1 chiếc là xe điện. Trái lại, tỷ lệ thâm nhập của dòng xe này tại thị trường Mỹ vẫn dậm chân tại chỗ ở mức xấp xỉ 10%.
Trong năm qua, giá pin xe điện trung bình toàn cầu đã giảm 8% nhờ chi phí nguyên liệu thô duy trì ở mức thấp, kết hợp với việc ứng dụng rộng rãi công nghệ pin lithium sắt phosphate, giải pháp giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các nguồn khoáng sản đắt đỏ như cobalt và nickel. Nhờ đó, doanh số ô tô điện toàn cầu đã bứt phá mạnh mẽ khi vượt mốc 20 triệu chiếc, đạt mức tăng trưởng 20% so với năm 2024.
Tuy nhiên tại Mỹ, doanh số bán hàng năm ngoái lại sụt giảm nhẹ. Nguyên nhân cốt lõi đến từ các chính sách khiến quy trình sản xuất lẫn việc tiếp cận xe điện của người dân đều gặp khó khăn.
Rào cản này càng lớn hơn khi thị trường thiếu vắng các lựa chọn giá rẻ từ Trung Quốc, đi cùng thói quen chuộng xe cỡ lớn của người tiêu dùng xứ cờ hoa.
Lực đẩy bị kìm hãm
Năm 2023, chính quyền Tổng thống Joe Biden từng đặt mục tiêu đầy tham vọng: đưa xe điện chiếm 56% tổng lượng ô tô mới bán ra tại Mỹ vào năm 2032. Thế nhưng đến 2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã lập tức bãi bỏ quy định mang tính áp đặt này bằng sắc lệnh "thúc đẩy quyền lựa chọn thực tế của người tiêu dùng".
Các đạo luật mới sau đó cũng chính thức xóa bỏ các khoản phạt đối với những hãng xe không đạt tiêu chuẩn về hiệu suất nhiên liệu. Động thái này đã dập tắt đáng kể động lực phân phối xe điện của các nhà sản xuất ô tô.
Về phía người tiêu dùng, đạo luật trên cũng khiến việc sở hữu xe điện trở nên đắt đỏ hơn khi khai tử toàn bộ các khoản tín dụng thuế dành cho cả xe điện mới và xe cũ kể từ sau tháng 9/2025.
Chưa dừng lại ở đó, một khoản phí thường niên trị giá 250 USD cũng được đề xuất áp lên các chủ xe điện, nhằm bù đắp cho khoản thâm hụt thuế xăng dầu truyền thống — nguồn ngân sách vốn được dùng để bảo trì hệ thống đường bộ và cao tốc.
Hệ quả là, theo số liệu từ IEA, doanh số xe điện mới tại Mỹ trong quý IV/2025 đã lao dốc tới 45% so với cùng kỳ năm 2024.
Bức tranh tương tự cũng diễn ra tại quốc gia láng giềng Canada. Thị phần xe điện tại đây đã giảm mạnh từ mức gần 17% năm 2024 xuống còn 11% vào năm 2025, mà nguyên nhân chủ yếu là do chính phủ chấm dứt chương trình hoàn tiền trợ cấp cho người mua xe.
Đáng chú ý, trong khi Bắc Mỹ liên tục đảo ngược các chính sách ưu đãi và trợ cấp, thì phần còn lại của thế giới lại tiếp tục đẩy mạnh các công cụ này.
Dù các hãng xe nội địa của Mỹ đã nỗ lực cứu vãn doanh số bằng cách giảm giá sâu và tung ra các phiên bản cắt giảm với giá mềm hơn, song kết quả thu về vẫn rất hạn chế.
Trong khi đó, các thương hiệu Trung Quốc — vốn sở hữu những dòng xe điện giá cạnh tranh nhất và đang thống trị doanh số tại hầu hết các thị trường toàn cầu — lại phải gánh mức thuế nhập khẩu lên tới 100% tại Mỹ, khiến họ hoàn toàn mất đi lợi thế cạnh tranh trước người tiêu dùng nước này.
Chính các thương hiệu giá rẻ đến từ Trung Quốc đã trở thành động lực tăng trưởng chính cho thị trường xe điện tại Mỹ Latinh, Đông Nam Á và châu Âu, với thị phần chiếm tới 85% ở một số quốc gia trong năm ngoái. Tại các thị trường như Indonesia, ngay cả tỷ lệ nhỏ số xe không thuộc diện nhập khẩu nguyên chiếc vẫn do các hãng xe Trung Quốc sản xuất trực tiếp tại địa phương.
Không chỉ dựng hàng rào ngăn xe điện Trung Quốc tiếp cận thị trường, Mỹ còn thẳng tay hủy bỏ nhiều dự án nhà máy quy mô lớn có sự hợp tác của các tập đoàn pin khổng lồ như Gotion hay CATL, đồng thời ban hành lệnh cấm sử dụng phần mềm Trung Quốc trên các dòng phương tiện kết nối.
Xe càng lớn, giá càng cao
Một đặc trưng khác của thị trường Mỹ là thị hiếu chuộng xe cỡ lớn, đặc biệt là dòng SUV. Hiện có tới hơn 85% số mẫu xe điện đang lưu hành tại Mỹ thuộc phân khúc SUV hoặc các dòng xe có kích thước lớn — tỷ lệ cao nhất trên thế giới.
Hệ quả tất yếu là một chiếc xe điện có kích thước lớn hơn, trọng tải nặng hơn và định vị cao cấp hơn sẽ đòi hỏi một viên pin dung lượng lớn hơn. Điều này đẩy giá thành sản phẩm lên mức quá cao, vượt quá khả năng chi trả của phân khúc khách hàng đại chúng.
Nhìn ra toàn cầu, SUV chiếm khoảng một nửa tổng số mẫu xe điện lưu hành trong năm 2025. Riêng tại châu Âu, tỷ lệ này lên tới 3/4. Tuy nhiên, IEA lưu ý rằng "nguồn cung các dòng xe điện cỡ nhỏ tại châu Âu đã cải thiện rõ rệt trong những năm gần đây và được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng mạnh mẽ nhằm thích ứng với các thay đổi chính sách sắp tới của EU" .
Trong bối cảnh thị trường xe điện đang chuyển dịch từ nhóm khách hàng tiên phong có thu nhập cao sang phân khúc người tiêu dùng đại chúng, các hãng xe đang chạy đua giành thị phần bằng các dòng xe giá rẻ. Việt Nam - nơi tỷ lệ thâm nhập của xe điện đã vượt ngưỡng 40% vào năm 2025 - là một minh chứng điển hình cho xu thế này, trang Rest of World nhận định.
Đánh giá về thị trường Việt Nam, báo cáo của IEA nhấn mạnh: "Nhà sản xuất xe điện nội địa VinFast đã chiếm lĩnh gần như toàn bộ thị trường, trong đó các mẫu xe nhỏ gọn với giá cả phải chăng của hãng chính là nhân tố cốt lõi thúc đẩy làn sóng phổ cập xe điện đến tay người tiêu dùng đại chúng".
