Video: Lễ hội nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn và các hoạt động khác trong khuôn khổ lễ hội.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, thôn Thượng Minh của xã Hồng Quang (huyện Lâm Bình) được sáp nhập về xã Minh Quang, tỉnh Tuyên Quang. Dẫu địa giới thay đổi nhưng những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pà Thẻn nơi đây vẫn được gìn giữ vẹn nguyên, tiếp tục hiện diện bền bỉ trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
Tối 28/2 (tức 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Minh Quang tổ chức Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn tại sân vận động thôn Phia Lài địa điểm rộng rãi, khang trang, bảo đảm an toàn tạo điều kiện để Nhân dân và du khách thập phương thuận tiện tham dự, chiêm ngưỡng nghi lễ độc đáo giữa không gian núi rừng.
Chia sẻ với Người Đưa Tin, bạn Đàm Thị Huyên (xã Minh Quang) cho biết từ nhỏ đã được nghe ông bà kể về lễ nhảy lửa như một phần thiêng liêng trong đời sống của người Pà Thẻn.
"Năm nay lễ hội tổ chức ở địa điểm mới đông vui và trang trọng hơn, tôi cảm thấy rất tự hào. Không chỉ bà con trong bản mà nhiều du khách cũng đến xem, chụp ảnh, tìm hiểu phong tục. Tôi mong lễ hội sẽ tiếp tục được duy trì để thế hệ trẻ hiểu và trân trọng truyền thống của dân tộc mình", Huyên nói.
Theo Huyên từ lúc thầy làm lễ, cả không gian như lắng lại. "Khoảnh khắc các chàng trai bước vào đống than hồng khiến ai cũng hồi hộp. Đó không chỉ là màn trình diễn mà còn là niềm tin tâm linh đã được gìn giữ qua bao đời", Huyên chia sẻ thêm.
Thầy cúng người dân tộc Pà Thẻn làm lễ trước khi nghi lễ nhảy lửa diễn ra.
Hiện nay, người Pà Thẻn ở thôn Thượng Minh có 128 hộ với hơn 600 nhân khẩu. Đây là một trong những cộng đồng còn bảo lưu nhiều sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc như lễ kéo chày, lễ cấp sắc, hát giao duyên, múa cầu lửa… Mỗi nghi lễ đều mang đậm màu sắc tâm linh, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của đồng bào.
Tuy nhiên, nổi bật và độc đáo hơn cả vẫn là Lễ nhảy lửa, nghi lễ có từ rất lâu đời gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc Pà Thẻn.
Theo truyền thống, Lễ nhảy lửa được tổ chức từ ngày 15 tháng 10 âm lịch năm trước đến hết ngày 16 tháng Giêng âm lịch năm sau, khi bà con đã hoàn tất mùa vụ. Đây là dịp để tạ ơn thần linh, trời đất đã phù hộ một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên.
Lễ vật dâng cúng gồm bát hương, đàn sắt, một con lợn, rượu, tiền giấy và củi sạch. Trước khi nghi thức chính diễn ra, thầy cúng thực hiện phần lễ kéo dài từ một đến hai giờ đồng hồ. Trong không gian linh thiêng, tiếng đàn sắt vang lên đều đặn hòa cùng lời khấn trầm bổng, tạo nên bầu không khí huyền bí, cuốn hút.
Trong quan niệm của người Pà Thẻn, xung quanh con người luôn có các vị thần che chở, bảo vệ. Thần lửa được tôn là vị thần tối cao, biểu tượng của sự sống, ánh sáng, ấm no và hạnh phúc. Khi nghi lễ bắt đầu, các chàng trai sau khi "nhập đồng" lần lượt lao mình vào đống than hồng rực cháy.
Họ dẫm chân trần trên than đỏ, dùng tay bốc than tung lên không trung trong tiếng reo hò, thán phục của người xem. Điều đặc biệt là sau mỗi lần nhảy, họ hầu như không bị bỏng, thể hiện niềm tin mãnh liệt vào sự che chở của thần linh và sức mạnh tinh thần cộng đồng.
Lần đầu tiên trực tiếp chứng kiến nghi lễ, anh Nguyễn Mạnh Hải – người dân địa phương cho biết cảm xúc hoàn toàn khác so với khi xem qua hình ảnh.
"Đứng giữa sân lễ, nghe tiếng đàn, tiếng khấn và nhìn các chàng trai nhảy trên than hồng, tôi thực sự xúc động. Cảm giác rất thiêng liêng. Tôi thấy rõ sự gắn kết cộng đồng và niềm tin mạnh mẽ của bà con vào thần lửa", anh Hải chia sẻ.
Anh Hải nói thêm, việc lễ hội được tổ chức bài bản có sự quan tâm của chính quyền địa phương cũng giúp nhiều người hiểu hơn về văn hóa Pà Thẻn.
"Không chỉ là nét đẹp truyền thống, đây còn là tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng. Tôi hy vọng địa phương tiếp tục duy trì, quảng bá để nhiều người biết đến hơn", anh bày tỏ.
Nhân dân và du khách thập phương thuận tiện tham dự, chiêm ngưỡng nghi lễ độc đáo giữa không gian núi rừng.
Các chàng trai người Pà Thẻn nhảy múa trên đống than hồng rực đỏ.
Tháng 6/2023, Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn ở thôn Thượng Minh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng. Sự ghi nhận này không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Pà Thẻn mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa.
Những năm gần đây, địa phương chủ động phối hợp tổ chức tái hiện nghi lễ trong các sự kiện văn hóa – du lịch, đồng thời mở lớp truyền dạy, khuyến khích các thầy cúng trao truyền lại quy trình, nghi thức cho thế hệ trẻ nhằm bảo đảm di sản không bị mai một.
Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều hoạt động phong phú cũng được tổ chức như trưng bày, giới thiệu công cụ lao động sản xuất, sản phẩm nghề thủ công truyền thống; trình diễn dệt thổ cẩm, vẽ sáp ong, đan lát.
Bên cạnh đó là các hội thi khâu còn đẹp, thi mâm cỗ đẹp cùng nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc tạo không khí sôi nổi, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, trải nghiệm.
Trước đây, Lễ nhảy lửa thường được tổ chức tại sân vận động thôn Nà Nghè (xã Hồng Quang cũ). Việc chuyển địa điểm về sân vận động thôn Phia Lài trong năm nay không làm mất đi tính linh thiêng vốn có mà còn tạo không gian tổ chức trang trọng, an toàn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách.
Kim Thoa - Ngọc Tân
