Từng được kỳ vọng là "cây cầu" hoàn hảo nối liền quá khứ động cơ đốt trong và tương lai thuần điện, xe hybrid (PHEV) đang chứng kiến sự bùng nổ về doanh số.
Thế nhưng, đằng sau những con số tăng trưởng kỷ lục trong năm 2024 và 2025 là một sự thật khiến các nhà sản xuất lẫn giới hoạch định chính sách phải đau đầu: Người dùng dường như đang "quên" mất việc phải cắm điện cho chúng.
Nghịch lý xe điện chạy bằng xăng
Ít ai biết rằng, trước khi Toyota Prius trở thành biểu tượng toàn cầu, chiếc xe hybrid đáng chú ý đầu tiên lại là Semper Vivus được phát triển bởi Ferdinand Porsche vào năm 1900. Sử dụng hai động cơ đốt trong để chạy máy phát, cung cấp điện cho các mô-tơ tại trục bánh xe, Semper Vivus đã đi trước thời đại cả một thế kỷ.
Phải mất hơn 100 năm, ngành công nghiệp ô tô mới thực sự thấu hiểu và trân trọng sự kết hợp này. Hiện nay, trong bối cảnh doanh số xe điện (EV) có dấu hiệu chững lại, xe hybrid đang trải qua một thời kỳ phục hưng mạnh mẽ.
Tại Mỹ, mẫu xe "quốc dân" Toyota RAV4 giờ đây thậm chí chỉ còn các phiên bản hybrid. Với khả năng chạy thuần điện từ 32 đến 96 km cho nhu cầu hàng ngày và động cơ xăng cho những chuyến đi dài, xe hybrid sạc điện (PHEV) được quảng bá là sự lựa chọn không thể hợp lý hơn cho tâm lý khách hàng còn e ngại về hạ tầng trạm sạc.
Mục tiêu cốt lõi của PHEV là giảm phát thải và tiết kiệm nhiên liệu, nhưng điều này chỉ đạt được khi người dùng chăm chỉ cắm sạc. Thực tế cho thấy, một bộ phận lớn chủ xe đang biến chiếc xe xanh của mình thành một chiếc xe chạy xăng cồng kềnh và nặng nề hơn mức cần thiết do phải vác theo khối pin "chết".
Số liệu từ công ty quản lý đội xe Geotab khi phân tích 1.776 xe PHEV tại Bắc Mỹ đã chỉ ra một con số giật mình: Các đơn vị vận hành dựa vào xăng tới 86% tổng nhu cầu năng lượng. Hiệu suất nhiên liệu trung bình đạt khoảng 1,6 lít/100 km, tức khoảng 37 dặm/gallon (mpg), chỉ nhỉnh hơn một chút so với mức 33,1 mpg của các dòng xe thuần xăng tương đương.
Nghiêm trọng hơn, nghiên cứu từ Viện Fraunhofer (Đức) trên quy mô gần 1 triệu xe tại châu Âu cho thấy xe PHEV tiêu thụ trung bình 6 lít nhiên liệu/100 km, cao gấp ba lần so với con số công bố từ các nhà sản xuất. Lý do đơn giản là lái xe không cắm điện, khiến động cơ xăng phải gồng gánh thêm trọng lượng của hệ thống pin và mô-tơ điện, dẫn đến việc tiêu tốn nhiên liệu vượt mức kỳ vọng.
Thống kê theo thương hiệu cũng mang lại những cái nhìn thú vị. Trong khi chủ xe Toyota dẫn đầu về ý thức sạc điện khi có 44% năng lượng lái xe đến từ điện, thì ở phía ngược lại, các chủ xe Porsche chỉ đạt mức con số khiêm tốn 0,8%. Một sự mỉa mai không hề nhẹ đối với di sản mà Ferdinand Porsche đã để lại.
Bài toán 'mất trắng' 6 tỷ USD
Sự thiếu ổn định của thị trường và chính sách đã đẩy nhiều hãng xe vào thế kẹt. General Motors (GM) là một ví dụ điển hình. Sau khi khai tử mẫu Chevy Volt đình đám vào năm 2018 để dồn toàn lực cho xe thuần điện, GM đã phải nếm trái đắng.
Dù các mẫu xe điện như Blazer hay Equinox có doanh số khả quan, nhưng những thay đổi trong chính sách liên bang và sự xoay trục của thị trường đã buộc GM phải ghi giảm tài sản hơn 6 tỷ USD từ các khoản đầu tư vào xe điện. Hiện tại, CEO Mary Barra thừa nhận công ty đang phải xem xét quay lại với dòng hybrid, nhưng với một thái độ vô cùng thận trọng.
Bà Mary Barra thẳng thắn chia sẻ tại một hội nghị ở Detroit rằng sự thật không thoải mái nhất chính là đa số mọi người không thực sự cắm điện cho xe PHEV. Nếu không sạc, xe PHEV thậm chí còn gây hại cho môi trường hơn xe thuần xăng do quy trình sản xuất tốn tài nguyên hơn và lượng khí thải trong vòng đời cao hơn. Alissa Kendall, nhà nghiên cứu tại UC Davis, khẳng định rằng từ góc độ khí hậu, xe thuần điện vẫn luôn là lựa chọn tối ưu hơn hẳn.
Một góc nhìn đáng lo ngại khác đến từ các nhà nghiên cứu thị trường: Xe hybrid có thể không phải là "cây cầu" mà là "rào cản" đối với xe điện.
Trong một thị trường không có trợ cấp, sự hiện diện của PHEV khiến tỷ lệ chấp nhận xe thuần điện giảm tới 24% sau 20 năm. Người tiêu dùng có xu hướng "hài lòng sớm" với một chiếc hybrid thay vì tiến thẳng lên xe điện 100%.
Hiện tại, các hãng xe đang nỗ lực xoay xở bằng cách "game hóa" việc sạc pin thông qua các ứng dụng như ChargeMinder của Toyota để khuyến khích người dùng. Tuy nhiên, liệu các thông báo nhắc nhở hay những bài trắc nghiệm vui có đủ sức thay đổi thói quen của người tiêu dùng hay không vẫn là một câu hỏi mở.
Ngành công nghiệp ô tô đang đứng trước ngã ba đường. Hybird có thể là cứu cánh về doanh số trong ngắn hạn, nhưng nếu không giải quyết được bài toán ý thức người dùng và hiệu quả phát thải thực tế, đây sẽ mãi là một "giải pháp chuyển giao" đầy tranh cãi và không trọn vẹn.
*Nguồn: The Verge, CNET
