Cảnh báo y tế: Virus Nipah có thể lây qua thực phẩm, cần gọt vỏ trái cây trước khi ăn

Virus Nipah nguy hiểm ra sao?

Thông tin về virus Nipah xuất hiện trở lại tại Ấn Độ đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.

Tính đến ngày 27/1/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc Nipah nào. Tuy nhiên, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phòng chống dịch bệnh ngay từ các cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, sẵn sàng các biện pháp đáp ứng, phòng chống dịch.

Bộ Y tế sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh, phối hợp với WHO, các quốc gia trên thế giới để kịp thời chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.

Virus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do virus Nipah ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn. Tỉ lệ chết/mắc ở các trường hợp nhập viện khoảng 40-75%. Hiện bệnh chưa vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.

Virus Nipah là một virus nguy hiểm hiếm gặp, có thể gây viêm não và viêm phổi nặng, với tỉ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và chăm sóc kịp thời.

Chia sẻ xoay quanh vấn đề này, PGS.TS Trần Đắc Phu - nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) khẳng định đây là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có tỉ lệ tử vong cao và cần được giám sát chặt chẽ.

Virus Nipah là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Trong đó, dơi ăn quả được xác định là ổ chứa tự nhiên của virus. Virus này cũng có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt trong quá trình chăm sóc, điều trị, nếu không bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn.

Một số đợt dịch tại Ấn Độ cũng từng ghi nhận ca lây nhiễm trong nhân viên y tế. Điều này cho thấy, nếu chủ quan thì nguy cơ lây truyền trong môi trường bệnh viện là tất yếu.

Tuy nhiên, một dấu mốc lịch sử đáng nhớ là vào năm 1998, virus này từng bùng phát mạnh mẽ tại các hộ chăn nuôi lợn ở Malaysia và Singapore. Khi đó, hầu hết người mắc bệnh là do tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc thịt lợn nhiễm bệnh.

Kể từ đó đến nay, dù Malaysia không ghi nhận đợt bùng phát mới nào và các ổ dịch xuất hiện rải rác sau này chủ yếu liên quan đến dơi, nhưng lợn vẫn được coi là vật chủ trung gian quan trọng có thể làm tăng nguy cơ lây sang người.

Cách phòng virus Nipah

Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân nên hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.

Bên cạnh đó, người dân cần tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Đảm bảo vệ sinh thực phẩm, thực hiện "ăn chín, uống sôi," rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).

Virus Nipah nguy hiểm ra sao mà châu Á siết kiểm soát sân bay?ĐỌC NGAY

Trong thực tế trái cây từng bị động vật cắn thường có vết khuyết, không “mịn” như va đập, mép rách nham nhở, phần thịt lộ ra hoặc bị khoét thành mảng. Đặc biệt, với nhóm động vật gặm nhấm, có thể gặp những vệt gặm lặp lại tạo rãnh nhỏ; còn với dơi ăn quả, nhiều trường hợp để lại vết chọc/rách và vùng tổn thương ẩm, dễ thâm quanh miệng vết.

Nếu thấy khu vực hư hại có dịch dính lạ, bề mặt hơi nhớt, hoặc có dấu hiệu bị “mở đường” cho kiến, ruồi bâu nhanh hơn bình thường, nên coi đó là nhóm rủi ro và không nên ăn.

Hiện tại chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh này, vì vậy nhận biết an toàn thực phẩm là một biện pháp quan trọng để phòng tránh nguy cơ.

Ngoài ra, người dân không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật; Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Trúc Chi (t/h VTC News, Vietnam+, Sức khỏe & Đời sống)