Tại một cơ sở rộng khoảng 12.000 m² ở thành phố Vũ Hán, những kỹ sư trẻ của Trung Quốc đang dành cả ngày huấn luyện robot hình người làm những công việc rất đời thường: phục vụ bánh bao, lau bàn, dọn dẹp phòng hay gấp quần áo.
Mỗi chuyển động của robot trong phòng thí nghiệm trị giá 200 triệu nhân dân tệ (khoảng 29 triệu USD) đều được camera và cảm biến ghi lại chi tiết. Từ cách cánh tay vươn ra, góc xoay của khớp cho đến lực tác động khi cầm đồ vật. Tất cả đều trở thành dữ liệu huấn luyện cho trí tuệ nhân tạo.
Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Hồ Bắc là một trong hàng chục “vườn ươm đào tạo robot” do nhà nước tài trợ đang mọc lên khắp Trung Quốc. Mục tiêu của mạng lưới này là xây dựng kho dữ liệu khổng lồ dành riêng cho robot, nhằm thúc đẩy ngành robot hình người - lĩnh vực được Bắc Kinh coi là một trong những công nghệ chiến lược trong tương lai.
“Chúng tôi giống như giáo viên, còn robot là học sinh”, Zhang Jia, một quản lý chương trình 21 tuổi tại trung tâm, cho biết. “Con người chỉ cần học vài lần là hiểu. Nhưng với robot, cùng một hành động phải lặp lại hàng trăm, hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lần.”
Cuộc đua dữ liệu cho robot
Việc tích lũy dữ liệu được xem là chìa khóa giúp robot bước ra khỏi phòng thí nghiệm và hoạt động trong thế giới thực. Trong kế hoạch 5 năm 2026–2030, Trung Quốc đã đưa “trí tuệ hiện thân”, tức AI gắn với robot vật lý, vào danh sách sáu ngành công nghiệp tương lai cần phát triển.
Theo kế hoạch này, các trung tâm huấn luyện, mô hình AI và hệ thống phần cứng mới sẽ được phát triển nhằm thúc đẩy việc triển khai robot hình người trên quy mô lớn.
Các chuyên gia cho rằng một trong những trở ngại lớn nhất của ngành robot hiện nay là thiếu dữ liệu huấn luyện chuyên biệt. Trong khi các mô hình AI như ChatGPT hay DeepSeek được huấn luyện bằng hàng tỷ đoạn văn bản từ internet, dữ liệu về chuyển động vật lý của robot lại rất khan hiếm.
Để giải quyết vấn đề này, các công ty tại Mỹ và Trung Quốc đang thử nhiều phương pháp khác nhau. Tesla từng sử dụng video con người thực hiện thao tác để huấn luyện robot Optimus, còn startup 1X Technologies tại Thung lũng Silicon dự định đưa robot vào gia đình và cho phép con người điều khiển từ xa trong quá trình robot học hỏi.
Tại Trung Quốc, các chính quyền địa phương đang đổ vốn lớn vào các trung tâm dữ liệu robot. Từ thành phố công nghệ Hàng Châu đến Miên Dương, nhiều địa phương đã xây dựng các “nông trại robot” để thu thập dữ liệu và phát triển ngành công nghiệp mới. Riêng tỉnh Hồ Bắc đã thành lập quỹ nhà nước trị giá 10 tỷ nhân dân tệ dành riêng cho robot hình người.
Theo Jay Huang, trưởng bộ phận công nghệ công nghiệp châu Á của Bernstein Research, cách tiếp cận này cho thấy Trung Quốc đang ngày càng chủ động hơn trong việc hỗ trợ các ngành công nghiệp mới nổi.
“Nhờ sự hỗ trợ của chính phủ, dữ liệu có thể được chia sẻ trong toàn ngành. Điều này giúp các công ty cùng tiến về một hướng và đẩy nhanh tốc độ phát triển công nghệ,” ông nói.
Huấn luyện robot như dạy học sinh
Tại phòng thí nghiệm ở Vũ Hán, Zhang giám sát 70 huấn luyện viên trẻ làm việc theo ca 8 giờ để đào tạo 46 robot. Họ điều khiển robot bằng thiết bị từ xa hoặc bộ điều khiển gắn cảm biến, buộc robot lặp lại cùng một động tác nhiều lần.
Ở khu vực khác, các nhân viên liên tục xem lại video từ hệ thống camera, gắn nhãn cho từng chuyển động như “xoay trái”, “duỗi tay” hay “nhặt vật”. Theo Zhang, trung tâm này có thể tạo ra khoảng 100 giờ dữ liệu sử dụng được mỗi ngày.
Những dữ liệu này, bao gồm video, thông tin vị trí, vận tốc và lực của từng bộ phận robot, sau đó được đưa vào các mô hình AI chuyên dụng, thường được gọi trong ngành là mô hình “thị giác - ngôn ngữ - hành động”. Mục tiêu là giúp robot học được những kỹ năng tổng quát, chẳng hạn tự nhặt một chai nước mà không cần lập trình sẵn từng bước.
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng con đường phía trước vẫn còn nhiều khó khăn.
Theo Zhao Xiang, đồng sáng lập startup Motphys - đơn vị phát triển nền tảng mô phỏng robot – việc thu thập dữ liệu quy mô lớn là nhiệm vụ cực kỳ tốn kém. Một bước đột phá trong trí tuệ robot có thể đòi hỏi hàng trăm triệu hoặc thậm chí hàng tỷ giờ dữ liệu.
Một vấn đề khác là khả năng tái sử dụng dữ liệu giữa các loại robot khác nhau. Dữ liệu thu thập từ một robot hiện chưa dễ dàng áp dụng cho robot có phần cứng khác, trong khi thiết kế robot lại thay đổi rất nhanh.
Dù vậy, những tiến bộ ban đầu đã xuất hiện. Các mô hình robot của Google DeepMind gần đây cho thấy khả năng chuyển giao một số kỹ năng giữa các nền tảng robot khác nhau.
Lợi ích trước mắt cho ngành robot Trung Quốc
Ngay cả khi hiệu quả công nghệ chưa chắc chắn, chiến lược này vẫn mang lại một lợi ích rõ ràng: tạo ra nhu cầu lớn cho các nhà sản xuất robot trong nước.
Trung tâm Vũ Hán đã mua hàng chục robot từ công ty AgiBot tại Thượng Hải với giá khoảng 350.000 nhân dân tệ mỗi chiếc. Theo ước tính của Bernstein, khoảng 20% trong số hơn 20.000 robot hình người được bán tại Trung Quốc năm ngoái đã được mua bởi các trung tâm thu thập dữ liệu.
Tại một trung tâm khác mà phóng viên Financial Times từng ghé thăm, một dãy robot hình người đứng bất động trong đại sảnh lớn. Một nhân viên giải thích với nụ cười:
“Những con robot đó không dùng để thu thập dữ liệu. Chúng chỉ dùng để biểu diễn mỗi khi quan chức tới thăm”.
Theo: Financial Times
