Kênh Euronews mới đây đưa tin, trong khi sự phụ thuộc của châu Âu vào Trung Quốc được thừa nhận rộng rãi, thì sự phụ thuộc của Trung Quốc vào EU trong các công nghệ then chốt thường bị bỏ qua. Bất chấp nỗ lực thúc đẩy sự tự chủ về công nghệ, Bắc Kinh vẫn phụ thuộc vào năng lực của châu Âu trong các lĩnh vực quan trọng.
Robot hình người tại Triển lãm Chuỗi Cung ứng Quốc tế Trung Quốc ở Bắc Kinh vào ngày 22/6/2026. Ảnh: AP
Trong môi trường địa chính trị ngày càng căng thẳng hiện nay, việc thu hẹp khoảng cách này đã trở thành ưu tiên cấp bách đối với Bắc Kinh. Được công bố vào tháng 3 năm ngoái, kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc đặt sự tự chủ về công nghệ làm trọng tâm trong chiến lược công nghiệp đến năm 2030 của nước này.
Trong lĩnh vực bán dẫn, công nghệ hàng không vũ trụ, dược phẩm, chip ô tô, robot và điện toán lượng tử, các công ty châu Âu vẫn đang cung cấp các sản phẩm thiết yếu cho Trung Quốc.
Khi căng thẳng thương mại với Bắc Kinh leo thang, liệu những sự phụ thuộc này có thể mang lại đòn bẩy cho châu Âu? Hầu hết các chuyên gia đều hoài nghi. Việc Trung Quốc độc quyền kiểm soát các loại đất hiếm (vốn rất cần thiết cho công nghệ xanh và ngành công nghiệp quốc phòng của châu Âu) là một vũ khí mạnh hơn nhiều có thể được sử dụng để trả đũa EU.
“Trung Quốc thực sự kiểm soát khoáng sản, nhưng chúng ta không kiểm soát một thứ tương đương, điều này rất quan trọng”, chuyên gia Tobias Gehrke tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu nói với Euronews.
Trong một số lĩnh vực, Trung Quốc có thể đạt được sự tự chủ chỉ trong vài năm, theo chuyên gia Sam Goodman trong một báo cáo được công bố hồi tháng 5 của Trung tâm Martens có trụ sở tại Brussels.
Euronews đã liệt kê những công nghệ mà Trung Quốc vẫn còn phụ thuộc vào EU.
Bán dẫn
Trong chuỗi cung ứng bán dẫn, EU sở hữu một viên ngọc quý: ASML - công ty Hà Lan có giá trị vốn hóa thị trường cao nhất từng được ghi nhận bởi một công ty châu Âu - tự hào với vốn hóa thị trường hơn 630 tỷ euro vào năm 2026.
Công ty này nắm giữ gần như độc quyền các máy khắc quang cực tím (EUV) vốn rất cần thiết để sản xuất các chip bán dẫn tiên tiến được sử dụng trong trí tuệ nhân tạo và xe điện.
Theo chuyên gia Gehrke, sự phụ thuộc của Trung Quốc vào ASML đã bị Mỹ và Hà Lan khai thác, khi hai nước này hạn chế việc bán công nghệ chiến lược này cho Bắc Kinh. Nhưng Trung Quốc vẫn có thể mua các máy khắc quang cực tím sâu (DUV) kém tiên tiến hơn - một phân khúc mà ASML nắm giữ gần 90% thị trường toàn cầu. Năm 2024, đối với một số sản phẩm DUV đó, có tới 70% lượng hàng xuất khẩu sang Trung Quốc.
Tuy nhiên, Trung Quốc đang nhanh chóng bắt kịp. Hiện tại, nước này yêu cầu 50% thiết bị được sử dụng để sản xuất chip mới phải được sản xuất trong nước, Gehrke viết trong một báo cáo được công bố vào tháng 3.
“Trung Quốc đã đặt mục tiêu bắt đầu tự sản xuất chip, không sử dụng máy móc của ASML vào năm 2028”, Goodman nói với Euronews. “Nhưng họ vẫn sẽ phụ thuộc vào ASML để học hỏi kinh nghiệm.”
Việc bảo trì và sửa chữa thiết bị đã lắp đặt tại Trung Quốc cũng chiếm một phần đáng kể doanh thu của các nhà cung cấp EU.
Trong trường hợp EU hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn, Gehrke dự báo thiệt hại kinh tế “có thể rất lớn” đối với Trung Quốc, đặc biệt nếu dịch vụ bị hạn chế, “nhưng rủi ro lan tỏa cũng rất lớn” vì một phần đáng kể doanh thu của ASML sẽ bị ảnh hưởng.
Logo của ASML tại trụ sở chính ở Veldhoven, Hà Lan. Ảnh: AP
Hàng không vũ trụ
Máy bay chở khách thân hẹp Comac C919 là câu trả lời của Trung Quốc đối với các máy bay chở khách được sử dụng rộng rãi do những đối thủ Boeing của Mỹ và Airbus của châu Âu sản xuất. Nhưng chuỗi cung ứng của Comac C919 vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các công ty châu Âu.
Chuyên gia Goodman liệt kê một số công ty, bao gồm Safran của Pháp là nhà sản xuất động cơ; Liebherr Aerospace của Đức là nhà cung cấp hệ thống điều áp cabin; và Avio Aero của Ý là nhà sản xuất vỏ động cơ.
"Nếu không có sự tham gia của các công ty này, Trung Quốc sẽ không có chương trình hàng không dân dụng", Goodman nói. "Hàng không dân dụng vốn dĩ rất phức tạp, với các tiêu chuẩn an toàn rất cao; cần rất nhiều thời gian để có được bí quyết cần thiết."
Tuy nhiên, bất chấp sự phụ thuộc của Trung Quốc vào các nhà cung cấp châu Âu, bất kỳ nỗ lực nào nhằm vũ khí hóa chuỗi cung ứng cũng có thể gây tổn thất cho châu Âu.
"Điều đó sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận của các nhà cung cấp hàng không vũ trụ châu Âu - những người đang thu được lợi nhuận rất lớn từ Trung Quốc", Goodman nói với Euronews.
Dược phẩm và công nghệ sinh học
Châu Âu vẫn dẫn đầu Trung Quốc về bằng sáng chế dược phẩm. “Năm 2024, chỉ riêng các công ty ở Ý, Đức và Pháp đã có số lượng bằng sáng chế dược phẩm được cấp gấp đôi so với Trung Quốc”, Goodman cho biết.
Chuyên gia này cũng cho biết thêm rằng các công ty EU tiếp tục thống trị thị trường vắc-xin, với Merck của Đức, Sanofi của Pháp và GSK của Anh “chiếm 51% thị phần vắc-xin toàn cầu vào năm 2024”.
Tuy nhiên, theo số liệu từ Hiệp hội ngành dược phẩm Pháp (LEEM), đầu tư cho nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc đã tăng 16,2% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2024, gấp đôi tốc độ của châu Âu.
Một số công ty EU cũng đã thành lập các liên doanh và quan hệ đối tác nghiên cứu và phát triển để hưởng lợi từ chi tiêu nghiên cứu và chi phí sản xuất dược phẩm thấp hơn của Trung Quốc, bao gồm Bayer của Đức và Sanofi của Pháp.
Bên nào hưởng lợi nhiều nhất từ các liên doanh? "Luôn luôn là Trung Quốc," Goodman nói. "Tôi chưa tìm thấy ví dụ nào về liên doanh giữa một công ty Trung Quốc và một công ty không phải của Trung Quốc mà công ty không phải của Trung Quốc lại được hưởng lợi từ việc chuyển giao công nghệ."
Khi nói đến thiết bị y tế, các công ty EU như Siemens Healthineers và Philips vẫn dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực chụp cộng hưởng từ (MRI), mặc dù cả hai đều đã mở rộng đáng kể quy mô sản xuất tại Trung Quốc.
"Các đối thủ cạnh tranh trong nước [Trung Quốc] đang bắt kịp nhanh chóng", Gehrke nói, nhưng ông cho biết thêm rằng "vẫn còn khoảng cách trong các thành phần MRI quan trọng ở khâu đầu nguồn - chẳng hạn như nam châm siêu dẫn và phần mềm xử lý hình ảnh".
Chip ô tô
Các nhà sản xuất ô tô hàng đầu của Trung Quốc như BYD và Chery cũng phụ thuộc vào công nghệ châu Âu, bao gồm chip từ Infineon của Đức, NXP của Hà Lan và STMicroelectronics của Pháp - Ý.
Chiến lược của Trung Quốc là tự chủ trong lĩnh vực này, nhưng chuyên gia Goodman cho biết "nhu cầu trong nước đối với xe điện và chip bên trong chúng đã khiến các công ty ô tô ở Trung Quốc phải đối mặt với thách thức thay thế hàng nhập khẩu".
Tuy nhiên, vị thế dẫn đầu của EU trong các công nghệ chuyên biệt này vẫn còn bấp bênh.
"Châu Âu mạnh về chip ô tô đã hoàn thiện vì họ sản xuất cảm biến điện tử công suất, nhưng vẫn còn những điểm yếu rất lớn ở một số khâu trong chuỗi cung ứng, chủ yếu là khâu sản xuất cuối cùng", Giulia Albini từ Hiệp hội các nhà cung cấp phụ tùng ô tô châu Âu (CLEPA) nói với Euronews.
EU còn phụ thuộc vào các khu vực khác (bao gồm cả Trung Quốc) về đóng gói, lắp ráp và thử nghiệm chip ô tô.
Chuyên gia Goodman nói thêm rằng, thị phần đáng kể của khách hàng Trung Quốc, cũng như các nhà sản xuất ô tô EU đang hoạt động tại Trung Quốc, khiến cho việc "tận dụng đòn bẩy này trở nên khó xảy ra".
Khách tham quan gian hàng của nhà sản xuất ô tô Trung Quốc BYD tại Triển lãm Ô tô Trung Quốc 2026 ở Bắc Kinh, vào tháng 4/2026. Ảnh: AP
Robot và lượng tử
Robot là minh chứng mới nhất cho sự tiến bộ công nghệ của Trung Quốc. Ít ai quên được những robot hình người chiếm vị trí trung tâm trong các chương trình văn nghệ chào mừng Tết Nguyên đán được truyền hình trực tiếp tại Trung Quốc.
Nhưng Goodman cho biết, một phần đáng kể của chuỗi cung ứng hạ nguồn (bao gồm các bộ phận giúp robot di chuyển) được sản xuất bởi các công ty châu Âu như Ewellix của Thụy Điển và Rexroth của Đức.
"Các công ty sản xuất robot hình người hàng đầu của Trung Quốc không công bố chuỗi cung ứng của họ vì lý do này", Goodman nói.
Tuy nhiên, ông nói thêm rằng, trong bất kỳ trường hợp nào, câu chuyện về một ngành công nghiệp robot hình người tự cung tự cấp của Trung Quốc "sẵn sàng chinh phục thế giới" cần được xem xét cẩn thận.
Khi nói đến điện toán lượng tử, được thiết kế để thực hiện các phép tính phức tạp nhanh hơn máy tính cổ điển, Goodman cho biết Trung Quốc muốn tiếp tục hợp tác với châu Âu để đạt được các mục tiêu công nghiệp và thương mại hóa của mình.
Tuy nhiên, các quốc gia thành viên EU vẫn chia rẽ về lợi ích của việc hợp tác với Trung Quốc trong lĩnh vực được coi là biên giới công nghệ lớn tiếp theo sau sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo.
"Pháp, Hà Lan, Đức có các biện pháp kiểm soát xuất khẩu rất nghiêm ngặt đối với các vật liệu có thể được Trung Quốc sử dụng cho điện toán lượng tử; trong khi Tây Ban Nha và Ý đang có các dự án tích cực với các công ty Trung Quốc phát triển điện toán lượng tử ở châu Âu", Goodman nói.
"Trừ khi chúng ta có một cách tiếp cận thống nhất, nếu không chắc chắn Trung Quốc sẽ giành được hệ thống này", ông nói thêm.
