Nhiều người gọi Gaokao là “kỳ thi đáng sợ nhất hành tinh”. Nhưng với hàng triệu gia đình Trung Quốc, đó không chỉ là một kỳ thi đại học, mà còn là “cánh cửa đổi đời” gần như duy nhất.
13,4 triệu học sinh tham dự kỳ thi Gaokao của Trung Quốc trong bối cảnh kinh tế bất ổn.
Năm 2024, hơn 13,4 triệu học sinh đăng ký dự thi Gaokao – kỳ thi tuyển sinh đại học lớn nhất thế giới. Con số này tiếp tục lập kỷ lục mới, giữa bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc chậm lại và tỷ lệ thất nghiệp ở giới trẻ tăng cao.
Gaokao kéo dài trong nhiều ngày, gồm các môn như: Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh cùng các tổ hợp Khoa học hoặc Xã hội. Điều khiến kỳ thi này trở nên đặc biệt không nằm ở số lượng môn thi, mà ở tính “một mất một còn”: với phần lớn học sinh, chỉ một điểm số có thể quyết định họ vào đại học danh tiếng hay bị bỏ lại phía sau.
Khác với SAT ở Mỹ có thể thi lại nhiều lần, phần lớn học sinh Trung Quốc chỉ có một cơ hội duy nhất để đạt điểm cao trong Gaokao.
Áp lực ấy khiến nhiều học sinh bắt đầu luyện thi từ cấp tiểu học. Không ít người học 12-16 tiếng mỗi ngày trong suốt năm cuối trung học. Trên mạng xã hội Trung Quốc, Gaokao thường được ví như “cuộc chiến sinh tồn” của tuổi trẻ.
Trong những ngày thi, cả xã hội Trung Quốc gần như vận hành xoay quanh sĩ tử. Cảnh sát được huy động để điều tiết giao thông quanh điểm thi. Taxi ưu tiên chở thí sinh. Các công trường xây dựng hạn chế tiếng ồn. Thậm chí nhiều phụ huynh còn đứng chờ hàng giờ ngoài cổng trường trong thời tiết nắng nóng để cầu may cho con.
Một hình ảnh quen thuộc mỗi mùa Gaokao là phụ huynh mặc đồ đỏ vì quan niệm màu đỏ tượng trưng cho chiến thắng và may mắn. Nhiều người cầm hoa hướng dương với hy vọng con “đỗ đạt rực rỡ”.
Không chỉ tạo áp lực tâm lý khổng lồ, Gaokao còn kéo theo cả một “nền kinh tế mùa thi” trị giá hàng tỷ USD. Truyền thông Trung Quốc gọi đó là “Gaokao economy”.
Mỗi mùa thi, khách sạn gần điểm thi thường kín phòng từ sớm vì phụ huynh muốn thuê nơi ở yên tĩnh cho con nghỉ ngơi. Các trung tâm luyện thi tăng học phí chóng mặt. Dịch vụ xe đưa đón, suất ăn dinh dưỡng, tư vấn tâm lý mùa thi cũng nở rộ.
Nhiều gia đình sẵn sàng chi phần lớn tiền tiết kiệm chỉ để con có lợi thế nhỏ nhất trong cuộc đua vào đại học top đầu.
Theo CNN, trong bối cảnh thị trường việc làm cạnh tranh gay gắt, tấm bằng từ các trường đại học danh tiếng ngày càng được xem là “vé bảo hiểm” cho tương lai. Điều đó khiến áp lực đặt lên Gaokao ngày càng nặng nề hơn.
Không ít ý kiến trên các diễn đàn quốc tế mô tả Gaokao là hệ thống “cạnh tranh cực đoan”, nơi học sinh bị cuốn vào vòng xoáy học tập liên tục chỉ để vượt qua một kỳ thi duy nhất.
Dù gây tranh cãi, Gaokao vẫn được nhiều người Trung Quốc xem là cơ chế công bằng nhất để người trẻ đổi đời, đặc biệt với học sinh xuất thân nghèo hoặc ở nông thôn.
Bởi ở đất nước hơn 1,4 tỷ dân, chỉ một điểm số đôi khi có thể thay đổi cả số phận một con người.
Khánh Linh (t/h)
