Mặc dù tập đoàn hàng không Mỹ Boeing được dự báo sẽ hưởng lợi từ chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Donald Trump, song một đơn hàng với quy mô nhỏ hơn kỳ vọng đang phơi bày cuộc chiến của hãng này nhằm giành lại vị thế tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Phát biểu trong một cuộc phỏng vấn truyền hình khi đang khép lại hội nghị thượng đỉnh hai ngày, Tổng thống Trump cho biết Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing.
“Ông ấy sẽ đặt mua 200 chiếc phản lực, đó là một thỏa thuận lớn”, ông Trump chia sẻ với kênh Fox News. “200 chiếc cỡ lớn. Thỏa thuận này sẽ tạo ra rất nhiều việc làm”.
Tuy nhiên, chính ông Trump cũng khiến dư luận hoài nghi về bản chất thực sự của thỏa thuận. Sự mập mờ này, cùng việc Bắc Kinh vẫn chưa đưa ra lời xác nhận chính thức nào về đơn hàng 200 chiếc nói trên, đã khiến cổ phiếu của Boeing lao dốc 4,7% trong phiên giao dịch tại Mỹ.
Suốt một thập kỷ qua, gã khổng lồ hàng không Mỹ đã phải trải qua những ngày tháng vô cùng khó khăn tại thị trường tỷ dân khi liên tục để mất thị phần vào tay đối thủ châu Âu Airbus, đồng thời phải đối mặt với thách thức mới từ dòng máy bay nội địa COMAC của Trung Quốc.
Tổng thống Trump cố gắng khắc họa thỏa thuận này như một chiến thắng khi tuyên bố rằng Boeing ban đầu chỉ muốn bán 150 chiếc. Thế nhưng, một báo cáo trước đó từ Reuters lại tiết lộ một thực tế hoàn toàn khác: hai bên từng thảo luận về một hợp đồng khổng lồ lên tới 500 chiếc Boeing 737 MAX cùng hàng chục máy bay thân rộng khác.
“Con số dừng lại ở mức 200 chiếc giống như một thông điệp được tính toán kỹ lưỡng từ Bắc Kinh chứ không phải một sự nhầm lẫn”, ông David Stepat, Giám đốc văn phòng Singapore của công ty tư vấn Dezan Shira & Associates nhận định. Với lợi thế nắm giữ chuỗi cung ứng đất hiếm cốt lõi của thế giới, “Trung Quốc không cần phải đáp ứng toàn bộ yêu sách của ông Trump để giữ cho mối quan hệ song phương được ổn định”.
Thế cờ lật ngược và mối đe dọa từ COMAC
Đơn hàng này, ngay cả khi được ký kết chính thức, cũng khó có thể đảo ngược thế sa sút của Boeing tại Trung Quốc. Theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng không Cirium tính đến thứ Sáu, Boeing hiện có 1.830 máy bay đang hoạt động tại Trung Quốc, lép vế trước con số 2.219 chiếc của Airbus. Khoảng cách này được hình thành từ giai đoạn 2017–2018, ngay sau chuyến thăm của ông Trump vào năm 2017 - thời điểm Trung Quốc chốt đơn hàng lịch sử mua 300 chiếc Boeing trị giá 37 tỷ USD và cũng là hợp đồng lớn cuối cùng của hãng tại đây.
Đáng ngại hơn cho Boeing, thị trường Trung Quốc hiện có tới 1.179 máy bay COMAC đang trong trạng thái chờ bàn giao (on-order), trong khi con số này của Boeing chỉ là 180 chiếc. Điều này đồng nghĩa với việc hãng máy bay quốc doanh của Trung Quốc đang ở vị thế sẵn sàng thu hẹp khoảng cách đáng kể với Boeing ngay khi các dòng máy bay nội địa được xuất xưởng. Truyền thông Trung Quốc cũng đưa tin, Chủ tịch COMAC Hạ Đông Phong đã vinh dự góp mặt trong bữa tiệc tối thứ Năm cùng Tổng thống Trump.
“200 chiếc phản lực có thể giúp mở lại cuộc hội thoại, nhưng nó không thể giúp Boeing lập lại trật tự thị trường”, chuyên gia Stepat nhấn mạnh.
Được thành lập vào năm 2008 tại Thượng Hải, COMAC ra đời với sứ mệnh phá vỡ thế độc quyền toàn cầu của hai ông lớn Boeing và Airbus. Đây là mũi nhọn chiến lược được Chính phủ Trung Quốc đầu tư mạnh mẽ nhằm hiện thực hóa giấc mơ tự chủ ngành hàng không dân dụng.
Trải qua gần hai thập kỷ phát triển, hãng này đã đạt được những bước tiến thần tốc, minh chứng bằng việc đưa dòng máy bay thân hẹp C919 vào vận hành thương mại để cạnh tranh trực tiếp với các dòng Boeing 737 và Airbus A320. Bên cạnh đó, COMAC cũng gặt hái thành công với dòng máy bay đường ngắn ARJ21 và đang ráo riết phát triển dự án máy bay thân rộng tầm xa C929.
Với lợi thế sân nhà từ thị trường tỷ dân và sự hậu thuẫn tuyệt đối về mặt chính sách, COMAC không chỉ giúp Bắc Kinh giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ phương Tây mà còn đang vươn mình trở thành một thế lực đáng gờm, sẵn sàng định hình lại bản đồ ngành hàng không thế giới trong tương lai gần.
Bàn cờ chip bán dẫn ẩn sau những thân máy bay
Trong chuyến công du lần này, Tổng thống Trump đã mang theo một phái đoàn gồm nhiều CEO sừng sỏ với hy vọng gặt hái những hợp đồng thương mại tỷ đô. Dù hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ chốt lại danh sách các thành quả vào thứ Sáu, song cho đến nay vẫn chưa có thỏa thuận cụ thể nào được công bố, ngoại trừ thông tin Mỹ đã nới lỏng lệnh cấm vận để cho phép Nvidia bán một số dòng chip tiên tiến cho các công ty Trung Quốc.
Rõ ràng, máy bay, đậu nành hay thịt bò là những mặt hàng mà Bắc Kinh có thể dễ dàng hấp thụ. Nhưng thứ mà Chủ tịch Tập Cận Bình thực sự muốn lại là việc Mỹ nới lỏng các lệnh kiểm soát xuất khẩu đối với chất bán dẫn tiên tiến và chip AI.
“Sự xuất hiện vào phút chót của CEO Nvidia Jensen Huang trong phái đoàn Mỹ đã nói lên đâu mới là chiến trường thương lượng thực sự, ngay cả khi nó không được thể hiện bằng những con số giật gân trên các dòng tít báo”, ông Stepat kết luận.
Theo: Nikkei, SCMP
